Deze week verschijnt het boek ‘De zaak-Zorreguieta’. Hierin toont auteur Arnold Karskens de medeverantwoordelijkheid aan van de vader van koningin Máxima bij verdwijningen in Argentinië tijdens de laatste dictatuur (1976-1983). Als trouwe lezer van TPO Magazine – exclusief – alvast het voorwoord.

STEUN RO

Soms hebben woorden de impact van een mokerslag. Het is 25 april 1995. In een uitzending van de Argentijnse Radio Mitre vertelt een oud-marineofficier over zijn werk als beul tijdens de laatste Argentijnse dictatuur (1976-1983). Sara Ludmer de Steimberg luistert toevallig naar de radio.

Haar zoon, de 22-jarige Luis Pablo, is op 10 augustus 1976 verdwenen. Sindsdien heeft ze niets meer van hem vernomen. Ze belt in op het programma en vraagt de berouwvolle marineofficier of hij toevallig iets weet over het lot van haar kind. De officier herinnert zich de jongen als dienstplichtig militair bij zijn onderdeel. Op verdenking van contacten met de gewapende oppositie is hij gearresteerd en gemarteld. Uiteindelijk gooien ze hem verdoofd maar levend uit een vliegtuig boven zee.

Stom toeval

Als ze na jaren van onzekerheid de details van het overlijden van haar zoon hoort, barst de moeder aan de telefoon in snikken uit. In enkele woorden schetst ze een beeld van hem. ‘Een zoon die zich met niemand liet vergelijken.’ Hoe ze na zijn verdwijning overal tevergeefs aanklopte. Nu, bij stom toeval, komt na twintig jaar een einde aan haar zoektocht. Ze hoort dat hij ergens op de bodem van een ijskoude zee ligt. Eenzaam en onbereikbaar. Als moeder heeft ze nooit afscheid kunnen nemen, haar zoon niet kunnen troosten in zijn laatste momenten. Terwijl Argentinië meeluistert, vat ze haar diepste verdriet samen. Het testament van een generatie. ‘Wat ik nu voel is alle pijn van de wereld.’

Een van de burgers die zitting hebben genomen in een regering en daarmee politiek medeverantwoordelijkheid dragen voor deze moord, is Jorge Horacio Zorreguieta Stefanini. Hij mag gerekend worden tot de tien meest invloedrijke burgerbewindslieden tijdens het militaire regime. In ieder geval een van de langst zittende, namelijk vijf van de zevenenhalf jaar duren- de dictatuur.

Vlotte man

De meeste foto’s en televisiebeelden tonen ‘Coqui’, zoals zijn bijnaam luidt, als een vlotte man. Lachend, positief en toch ook gevoelig. Op zijn tijd pinkt hij een traantje weg, zoals bij de doop van zijn kleindochter Amalia, in 2004. Bovenal etaleert hij zich als selfmade man, die zich met noeste inzet en veel sociale vaardigheid heeft opgewerkt tot een respectabel mens. Hij is een graag geziene gast op recepties en feestjes van de Nederlandse koninklijke familie.

Dat is één zijde van de januskop.

Dezelfde Zorreguieta maakt als onderstaatssecretaris en later staatssecretaris van het Departement van Landbouw en Veeteelt deel uit van een uiterst repressief regime dat verantwoordelijk is voor vervolging, verdwijning, marteling, angst, vernedering en de dood van tienduizenden mensen.

In 2012, 2013 en 2014 reisde ik rond in Argentinië op zoek naar verklaringen van nabestaanden en ooggetuigenverslagen van collega’s van verdwenen personen werkzaam voor zijn Departement. Ook wilde ik weten of Jorge Zorreguieta een schakel vormde in de ‘chain of command’, de hiërarchie zonder welke de systematische schending van mensenrechten onmogelijk plaats kon vinden. Mijn ervaringen plaats ik in een bredere context door bronnenonderzoek in archieven. Zo kan de lezer zich een eigen oordeel vormen over de medeverantwoordelijkheid van de vader van koningin Máxima bij misdrijven tegen de menselijkheid.

Dit boek behandelt de zaak-Zorreguieta vanuit het perspectief van de slachtoffers. Het kan gelezen worden als een aanvulling op de ‘biografische schets’ over de hoofdrolspeler door Zuid-Amerikacorrespondent Jan Thielen en op het standaardwerk Militair geweld, burgerlijke verantwoordelijkheid van hoogleraar Latijns-Amerikastudies Michiel Baud, die ook het manuscript van De zaak-Zorreguieta aan een kritische blik onderwierp.

Mijn navorsing mondde in 2012 uit in een smeekbede van negen Argentijnen aan het Nederlands parlement en het Nederlands Openbaar Ministerie voor onderzoek naar de betrokkenheid en medeaansprakelijkheid van Jorge Zorreguieta bij de verdwijning van een of meerdere familieleden of hun eigen mishandeling. Dit verzoek sluit aan bij de eerdere aangiftes tegen Jorge Zorreguieta neergelegd in 2001 en 2010.

Verontschuldigingen

De klagers nemen het Zorreguieta kwalijk dat hij nooit zijn verontschuldigingen heeft aangeboden over zijn deelname aan een regering die op brede schaal terreur heeft bedreven. Ondanks zijn kennis weigert hij helderheid te bieden in de structuur van de gedwongen verdwijningen.

Dit boek is geen aanval op leden van het koninklijk huis. Als democraat ben ik uiteraard voor een gekozen staatshoofd en tegen de constitutionele monarchie, die de leiding van het land door erving overdraagt, maar persoonlijk koester ik geen wrok tegen Jorge Zorreguieta’s dochter Máxima en zijn schoonzoon Willem-Alexander, hoewel beiden meer afstand zouden kunnen nemen van Zorreguieta’s jarenlange werkzaamheden voor een onwettig, crimineel en terroristisch regime.

Ik zie het koningspaar als voorbeeldige ouders. De vertederende foto’s waarop ze met hun kinderen spelen, mogen ons echter niet doen vergeten dat duizenden ouders en grootouders in Argentinië deze blijdschap tot op de dag van vandaag is ontnomen. Nooit hebben zij de eerste woorden gehoord, de eerste stappen gezien van hun kinderen of kleinkinderen. Velen missen al decennia de warme omhelzing van hun vader, moeder, broer of zus, neefje of nichtje. En dat veroorzaakt een pijn, zoals een familielid van een vermiste Argentijn het omschreef, ‘waar geen verdoving voor bestaat’.

    Arnold Karskens is Neerlands meest onafhankelijke en ervaren oorlogsverslaggever. Muckraker. Nachtmerrie voor nazi’s en andere oorlogsmisdadigers. Auteur van tienŒ boeken. Onderzoeksjournalist die nooit ‘nee!’ als antwoord accepteert. Lastig, dwars & gehaat door zijn vijanden, maar Last Man Standing voor mensenrechten en vrijheid van meningsuiting.