Twee decennia geleden werd het Taliban-regime in Afghanistan omvergeworpen. De Taliban zijn sinds augustus terug aan de macht in Kaboel. De Verenigde Staten en hun NAVO-partners zijn afgedropen en hebben zelfs hun chaotische terugtrekking uit het land niet op een fatsoenlijke manier kunnen organiseren.

STEUN RO

Volgens vele commentatoren zou China dat nooit rechtstreeks bij de lange oorlog betrokken was, de geopolitieke hoofdprijs binnenhalen en zich in een rol van ‘sponsor van stabiliteit’ als een geldig alternatief kunnen opwerpen. Een rol die steeds meer gewicht zou krijgen naarmate de Taliban hun macht consolideren.

Op grond van die redenering wil Peking de enorme minerale rijkdommen van het land inpikken en zo snel mogelijk deals sluiten met de Taliban. Nochtans, schrijft Matthew P. Funaiole in Foreign Policy is Afghanistan geen schatkamer en is de minerale rijkdom van het land grotendeels theoretisch.

China’s pragmatische buitenlandse politiek

China heeft al lang gesnapt dat het ongepast is om gevechtstroepen in te zetten in crisisgebieden. Om zijn belangen te beschermen maakt China eerder op een assertieve manier gebruik van zijn militaire middelen buiten eigen land.

In oktober 2008 werden negen arbeiders van het staatsbedrijf China National Petroleum Corporation (CNPC) gegijzeld in Soedan; vier werden er gedood en één werd vermist. Een maand later kaapten Somalische piraten nabij de Keniaanse grens een Chinees vissersboot met 24 bemanningsleden aan boord. In 2016 vermoordde Al-Qaida drie Chinese blauwhelmen van de VN-vredesmacht, twee in Zuid-Soedan en één in Mali. Die feiten overtuigden China ervan dat een basis in Djibouti belangrijk kon zijn voor zijn zogenaamde ‘Military operations other than war’ (MOOTW), namelijk anti-piraterij, terrorismebestrijding, vredeshandhaving en humanitaire hulp.

Djibouti is een voormalige Franse kolonie; zo groot als driekwart van België maar met minder dan één miljoen inwoners . Belangrijk is dat het gelegen is in een geopolitieke hotspot, op een knooppunt tussen de Rode Zee en de Golf van Aden waar een derde van ’s werelds schepen voorbij varen. De Chinese basis kwam er in de buurt van de commerciële haven van Doraleh. Bijzonder eraan is dat het op slechts 15 minuten rijden van de enige permanente basis, Camp Lemonnier, van het Amerikaanse leger in Afrika ligt.

Na de militaire basis in Djibouti besloot Peking begin 2019 een nieuw steunpunt op te zetten in Tadzjikistan. De basis ligt 12 kilometer ten noorden van één van de meest afgelegen gebieden van Afghanistan, de Wakhan-corridor. Dat is een smalle 300 km lange landstrook die tussen de 17 en de 60 km breed is in het noordoosten van het land. Het is een strategische doorgang voor heel Zuid-Azië. De corridor wordt door Tadzjikistan in het noorden, Pakistan en Gilgit-Baltistan – een politiek betwist gebied dat volgens Pakistan Pakistaans maar volgens India Indiaas grondgebied is. Gilgit-Baltistan leidt dan weer rechtstreeks naar de stad Taxkorgan in de regio Xinjiang in China.

De kopzorgen van Peking

Afghanistan is dus niet ver verwijderd van China. In theorie is het best aantrekkelijker voor Chinese investeerders dan verder weggelegen locaties. Maar veel van Afghanistan’s minerale grondstoffen bevinden zich op afgelegen locaties met een beperkte infrastructuur. Decennia van oorlog en economisch onheil hebben het probleem alleen maar groter gemaakt. China is best bereid om in strategische projecten in andere risicovolle landen zoals Nigeria en Zuid-Soedan te investeren maar de complexe veiligheidsomgeving van Afghanistan is toch van een ander kaliber en niet los te zien van de stabiliteit in zowel Afghanistan zelf als in de aangrenzende landen waar grensoverschrijdende conflicten mogelijk zijn.

China’s voornaamste kopzorg in dat deel van de wereld zijn organisaties als de (Islamitische Partij van TurkistanTIP), de Oost-Turkestaanse Islamitische Beweging (ETIM) en andere die het beschuldigt van terroristische aanslagen in China en meer bepaald in Xinjiang. Peking is ervan overtuigd dat zij Oejgoerse separatisten rekruteren en opleiden voor de strijd voor een onafhankelijk

Xinjiang. Kirgizstan en Tadzjikistan, die aan China grenzen, zijn zwakke staten met interetnische conflicten waar jihadistische organisaties actief zijn, terwijl in Oezbekistan etnische geschillen tussen Oezbeken en Tadzjieken kent en waar de Islamitische Beweging van Oezbekistan (IMU) actief is.

De keuze voor de bouw van de basis in Tadzjikistan was echter niet alleen belangrijk om veiligheidsredenen. Het is ook een cruciaal onderdeel van het strategisch belang dat de Chinese president Xi Jinping hecht aan de de uitbouw en bescherming van de ‘Nieuwe Zijderoute’, en daarmee van de Chinees-Pakistaanse economische corridor(CPEC), een ambitieus project waarbij de bouw van transportinfrastructuur in Pakistan belangrijk is voor de uitbreiding van de Zijderoute naar Afrika via de haven van Gwadar. Die haven ligt aan de Arabische Zee en is eind 2015 aan China verhuurd voor een periode van 43 jaar.

Chinees – Afghaanse relaties

Terwijl het westen een bij voorbaat verloren oorlog voerde, concentreerde Peking zijn inspanningen geduldig op de economische sector. In tegenstelling tot veel andere landen die krijgsheren en invloedrijke mensen als partners kozen, had China geen favoriete lokale partner in Afghanistan. Dat is een consequentie van Pekings principe van niet-inmenging. China praat met iedereen zonder voorkeur of uitzondering.

Al lang voor de definitieve ineenstorting van augustus 2021, werkte China rechtstreeks samen met de Afghaanse regering maar het hield ook, sinds 2015, een officieel kanaal open voor dialoog en onderhandeling met de Taliban. De Chinese minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi bracht een eerste bezoek aan Kaboel in 2015 maar datzelfde jaar ontving Peking ook een delegatie van de Taliban.

Drie maanden geleden, op 28 juli ontmoette Wang Yi in Tianjin in China, Moellah Abdul Ghani Baradar, één van de stichters van de Taliban en naast politiek leider van de Afghaanse Taliban sinds 7 september ook nummer 2 van de zogenaamde voorlopige Talibanregering. Volgens The Economist en The Diplomat, is Baradar echter de de facto leider.

Zijn bezoek aan China werd gezien als een cruciale diplomatieke zet van de Taliban om hun internationale aanzien op te krikken. Baradar prees er China als een betrouwbare vriend van Afghanistan en zijn belangrijke rol bij de wederopbouw van de natie. Hij vertelde zijn Chinese gastheer ook dat de Afghaanse Taliban nooit zullen toestaan dat het Afghaanse grondgebied gebruikt zou worden om ‘zich in te laten met handelingen die schadelijk zijn voor China, en dat er geen buitenlandse troepen in het land zullen blijven.’ Dat was één van de voorwaarden waaraan de nieuwe regering in Kaboel moest voldoen als ze hulp van China wilden krijgen.

De overvloed aan bodemschatten van Afghanistan

Afghanistan heeft een overvloed aan nog niet aangeboorde voorraden steenkool, aardgas, olie, koper, goud, ijzererts, lood, kobalt, lithium, bariet, chromiet, edelstenen en halfedelstenen, zout, zwavel, talk, zink en vele andere mineralen en zeldzame aardmetalen. De waarde ervan zou kunnen oplopen tot 1 triljoen (een 1 met twaalf nullen of 1000 miljard). China slaagde erin om – als eerste niet-Afghaanse investeerder en in concurrentie met India – de rechten te verwerven om de grootste mineraal- en energievoorraden in Afghanistan te exploiteren.

De ontmoeting tussen Wang Yi en Mullah Abdul Ghani Baradar moest de weg effenen voor een strategisch akkoord in het belang van zowel Beijing als Kaboel. Maar de praktijk zal moeten uitwijzen hoe en wanneer het geconsolideerd wordt. Het is onwaarschijnlijk dat China op korte termijn mijnbouwprojecten in het Afghaanse achterland zal opstarten. Chinese bedrijven kunnen de cruciale mineralen immers gemakkelijker elders vandaan halen. Peking is zich zeer bewust van de risico’s die gepaard gaan met zakendoen in Afghanistan.

Tot dusver zijn de investeringen van China in de Afghaanse mijnbouwsector trouwens weinig succesvol gebleken. In 2007 tekende het staatsbedrijf China Metallurgical Group Corporation (MCC) een overeenkomst van 2,8 miljard dollar voor een huur van 30 jaar op de kopervoorraden van Mes Aynak. Volgens sommige berichten zou de MCC 371 miljoen dollar hebben uitgegeven om het gebied te ontwikkelen, maar de werkzaamheden aan het project werden feitelijk stopgezet. Het bedrijf haalde zijn objectief niet en er er waren talrijke beschuldigingen van corruptie.

China bezit zelf rijke voorraden van zeldzame aardelementen. Volgens recente schattingen zit 37% van de economisch exploiteerbare wereldreserves van deze mineralen in de Chinese bodem. De Bayan Obo-regio in de autonome regio Binnen-Mongolië bevat meer dan 48 miljoen ton van deze mineralen en is daarmee het grootse winningsgebied ter wereld. In Afghanistan bevat het belangrijkste gebied van zeldzame aardelementen in de provincie Helmand, slechts ongeveer 1,3 miljoen ton van deze elementen. Bovendien zou het om dezelfde zeldzame aardelementen gaan als in de Chinese Bayan Obo-regio.

Voor China is lithium misschien aantrekkelijker. In een intern memo van het Amerikaanse Ministerie van Defensie werd Afghanistan ooit een potentieel Saoedi-Arabië van lithium genoemd. China zou zelf slechts 7% van de wereldreserve van het metaal bezitten. En vermits China nu al de grootste producent is van elektrische voertuigen waarbij lithium nodig is voor de productie van batterijen zou het Afghaanse lithium daarom best aantrekkelijk kunnen zijn.

Om aan China’s vraag naar lithium te voldoen, hebben Chinese mijnbouwbedrijven reeds zwaar geïnvesteerd in de zogenaamde ‘lithiumdriehoek’ in Zuid-Amerika. De landen van de driehoek, Argentinië, Bolivia en Chili, zijn goed voor 53% van de lithiumvoorraad in de wereld die rendabel kunnen ontgonnen worden.

Het Chinese bedrijf Ganfeng Lithium is de belangrijkste speler bij de ontwikkeling van het Argentijnse Cochari Olaroz lithium project. Wanneer de ontwikkeling daar van start gaat, zou dit het grootste nieuwe lithiumproject in 20 jaar moeten worden. Een andere Chinese mijnbouwgigant, Tianqi Lithium, betaalde in 2018 bijna 4,1 miljard dollar om een belang van bijna 24 procent te kopen in het Chileense chemiebedrijf Sociedad Química y Minera, ’s werelds grootste lithiumproducent. China heeft zwaar geïnvesteerd op het binnenhalen van lithium in Zuid-Amerika, en waarschijnpik zullen de Chinese bedrijven deze projecten eerst tot een goed einde willen brengen voor ze nog niet geteste voorraden in Afghanistan gaan exploreren.

Momenteel is er weinig enthousiasme voor Peking om in te stappen op de Afghaanse markt, terwijl er genoeg redenen zijn om dat niet te doen. De situatie ter plaatse kan natuurlijk veranderen. Als de Taliban erin slagen de bedreigingen voor de veiligheid uit de weg te ruimen en een schijn van economische stabiliteit tot stand te brengen, kunnen zij Peking er wellicht toe overhalen het chequeboekje te openen. Maar de vooruitzichten voor een dergelijk scenario zijn niet gunstig.

Voortdurende rampspoed

De problemen waarmee de Taliban worden geconfronteerd stapelen zich in snel tempo op. Bijna 75 procent van de overheidsuitgaven van Afghanistan was afkomstig van buitenlandse hulp. Die hulp is opgeschort, de schatkist leeg, de buitenlandse reserves geblokkeerd, veel van de geschoolde arbeidskrachten van het land zijn het land ontvlucht. Er dreigt een economische catastrofe voor een bevolking waarvan de helft al in armoede leefde. De economische ramp is een feit.

Die ramp kan iets verlicht worden als de sancties worden herroepen en de hulp wordt hervat. Daarvoor zullen de Taliban en de donorregeringen echter moeten gaan onderhandelen. Het water tussen de partijen is (voorlopig?) te diep maar beide zullen zich op een bepaald ogenblik de vraag moeten stellen: wat zijn de kosten van het voorkomen van een totale ondergang van Afghanistan en is het dat waard?

China stuurde ondertussen wel wat materiële hulp, voornamelijk warme kleding en dekens, naar Kaboel. China had in september 31 miljoen dollar aan humanitaire hulp beloofd.De eerste partij hulp brengt de diepe liefde en vriendschap van het Chinese volk en weerspiegelt de rol van China als een groot land dat zijn beloften nakomt en vriendelijk is voor zijn buren,” vertele Luo Zhaohui, het hoofd van het China International Development Cooperation Agency. “Buurlanden moeten elkaar een handje helpen in tijden van moeilijkheden,” zei de Chinese minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi van zijn kant.

Progaganda. Uiteraard. Maar Wang Yi voegde er ook aan toe: Wanneer veiligheid en andere voorwaarden voorhanden zijn, is China bereid om Afghanistan te helpen bij het bouwen van projecten die zullen bijdragen aan het verbeteren van het leven van mensen en de vrede, Wij zullen dan de wederopbouw en economische ontwikkeling van Afghanistan ondersteunen.”

Mochten de omstandigheden gunstig evolueren zullen Chinese bedrijven uiteindelijk toch gaan investeren in Afghanistan. Die investeringen zullen eerst moeten gebeuren in de broodnodige basisinfrastructuur, zoals wegen, bruggen en spoorwegen, die door Chinese bedrijven worden aangeprezen als essentiële kenmerken van het “One Belt and One Road”-initiatief. De bodemschatten van Afghanistan zullen nog vele jaren gewoon bodemschatten blijven.

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen.

Zie hier voor meer informatie!

Mijn gekozen waardering € -