Collaboratie met de vijand

Het is het jaar 1965. Met Hitweek wilden Fluxus-kunstenaar Willem de Ridder en ik een krant voor en door tieners maken. "Dit is jouw en ons blad," stond op de voorpagina van het eerste nummer dat op 17 september van dat jaar verscheen.

Het is het jaar 1965.

Met Hitweek wilden Fluxus-kunstenaar Willem de Ridder en ik een krant voor en door tieners maken. ‘Dit is jouw en ons blad,’ stond op de voorpagina van het eerste nummer dat op 17 september van dat jaar verscheen.

‘Hitweek heeft geen redaktie, geen hoofdredakteur en is taboe van al dat officieel status-gedoe. Schrijf, fotografeer, maak plannen en wèèt, dat voortaan – iedere week – Hitweek er is. Mensen, dit is een unieke krant. Er gaat iets gebeuren. Let op. Nu gaan we spijkers met koppen slaan!!!!’

Een eigen politieke stellingname of ideologie was er niet, van enige provo invloed was al helemaal geen sprake, van links tot rechts stond de krant open voor jongeren die in een door Bill Haley en Elvis Presley aangejaagd zoeken naar een eigen identiteit, hun hart wilden luchten. Een lonkend vergezicht, waar al na een paar nummers, met de komst van Vara-perschef André van der Louw en geestverwante Vara vrienden Wim de Bie, Wim Bloemendaal, Jan Nagel, Henk van Dorp en Werner Paans een einde aan kwam. De spijkers met koppen die Willem en ik wilden slaan, werden voortaan door André’s rode brigade geslagen.

Maar snapte ik het dan niet?

Intussen besteedden alle kranten veel aandacht aan de pro-lang haar acties van de aan Hitweek gelieerde Stichting Pro Lang Haar, wat een gratis promotie voor het blad betekende. Tenminste, dat dacht ik. In werkelijkheid had André van der Louw vol afschuw naar Voor de vuist weg gekeken, waar ruim vijf miljoen kijkers mij bibberend van de zenuwen Beter langharig dan kortzichtig hoorden zingen.

Maar snapte ik het dan niet? Door mij te associëren met de rechtse Willem Duys, heulde ik met de vijand. In André’s ogen was ik een collaborateur. En niet alleen ik, draafde hij door, ook de popwereld diende van rechtse smetten gezuiverd te worden. Zo hield hij in een artikel in Hitweek de lezers voor dat Pat Boone rechts was omdat hij ‘bij de presidentsverkiezingen achter Barry Goldwater stond…’ Elvis Presley was ook rechts: ‘Die heeft het uitgevonden!’… De Beatles waren links, maar onder voorbehoud: ‘In Mister Taxman kankeren zij als goedgeslaagde zakenlieden op de belastingdruk.’ … En over de politieke verhoudingen in het Nederlandse artiestenwereldje: ‘Het is allemaal rechts of uiterst rechts wat de klok slaat.’ Als voorbeelden noemde Van der Louw Gert Timmerman ‘na Zijlstra voor de Telegraaf de meest aanvaardbare vader des vaderlands’ en Cowboy Gerard die ‘nog rechtser is dan wij al dachten.’ Wally Tax en zijn Outsiders leken links, maar o wee: ‘Zij zitten nu vast in de platenvuist van Wilhelmus Duys’. En weten de fans van Anneke Grönloh wel dat zij in Soerabaya ‘het heimwee van de kolonialen’ bezingt?

‘Van een blad van en door tieners veranderde Hitweek in een politiek instrument van Nieuw Links. Er moet zich een hevig conflict hebben afgespeeld tussen Van der Louw en de apolitieke Muller,’ stelde Willem Pekelder in Het Parool.’De bevlogen Nieuw Linkser perste het kwajongensachtige blad in het harnas van een redactie.’

De zwarte lijst

De eerste symptomen van het ‘hevig conflict’ deden zich voor tijdens een redactievergadering waar Van der Louw mij vroeg of het nu echt de bedoeling was dat ik elke week een zwarte lijst publiceerde met namen en toenamen van personen en instellingen die langharigen discrimineerden. ‘Het is een schande dat een dergelijke lijst aangelegd moet worden,’ had ik in HW geschreven, ‘maar de huidige toestand daagt ons uit iets terug te doen. (…) Op de meest radikale manier zullen wij trachten de met de dag erger wordende lange-haren diskriminatie tegen te gaan. Wordt onmiddellijk lid van de stichting Pro Lang Haar!’

De Ridder en Muller, 2022

In het AVRO ‘tele-tienertijdschrift’ Rooster was de lijst door presentatrice Lieke van Bommel vergeleken met nazipraktijken. In de Leeuwarder Courant beschuldigde een boze lezer HW van  ‘Gestapomethoden’ en sleepte er The Rise and Fall of the Third Reich van William Schirer bij.

Zo werd Hitweek de verkeerde hoek ingeduwd, aldus de voorzitter van de redactiecommissie, terwijl hij driftig in zijn pijp porde. Dat de krant door mijn ludieke acties in korte tijd een grote naamsbekendheid had gekregen, alla, toegegeven (zij het niet echt van harte) maar om gedoe te voorkomen kon beter met de zwarte lijst gestopt worden. De vijand lag overal op de loer. Enig tegengif was geboden.

Aan de ter vergadering aanwezige Wim Bloemendaal en Jan Nagel werd gevraagd krachtig stelling te nemen tegen de infame verdachtmaking.

Wim Bloemendaal diende Lieke van repliek in zijn rubriek ‘Au!’: ‘N.a.v. de uitzending van Rooster (24 febr.) waar HW’s zwarte lijst vergeleken werd met de Nazi-lijsten uit de oorlog, waarschuwt HW de AVRO. Nog één keer dergelijke stompzinnige uitlatingen en HW publiceert een lijst van AVRO-medewerkers, die fout zijn geweest. En DAT wordt een lijst.’

Jan Nagel trok van leer op de brievenpagina: ‘De stommiteit is te groot om Lieke op haar kontje te geven. Wie het presteert om een lijst aangelegd voor Jodenvervolgingen ook maar enigszins te vergelijken met die van Peter Muller slaat een grote blunder. Sinds vanavond hangt er bij mij in de kamer een zwarte lijst, van programma’s waarnaar ik niet meer kijk.’

In totaal verschenen er drie zwarte lijsten in HW, uit te knippen langs de stippellijn en ‘in de klas, op kantoor of je kamer’ op te hangen. Er werd druk gebruik van gemaakt. Leraren, paters, scholen, dansscholen, cafés, dancings, busstations, het complete Rotterdams Politiekorps. HW lezers deinsden er zelfs niet voor terug hun eigen vader of moeder aan te geven.

Met pijn in het hart

Dat in de nieuwe machtsverhouding mijn rol als ‘samensteller’ was uitgespeeld, was duidelijk. Ik liep iedereen alleen nog maar voor de voeten. André en zijn Vara-collega’s en later uit de studentenhoek Peter Schröder – klinkende namen uit die hoek zouden nog volgen: John Jansen van Galen, Frits Boer, Jan Donkers, Wim Noordhoek, Arend Jan Heerma van Voss – legden dermate veel gewicht in de schaal, dat ik, met mijn negentien jaar en twee jaar ulo niet opgewassen tegen zo’n overmacht, het enig juiste besluit nam door met pijn in het hart de deur van de Alexander Boersstraat definitief achter mij dicht te slaan. Willem de Ridder hield zich bij dit alles min of meer afzijdig. Willem stond boven de partijen. Voor hem was iedereen, van welke politieke kleur dan ook, ‘een schat’. Tot op de dag van vandaag zijn we goede vrienden gebleven, ik zocht mijn inmiddels 82-jarige kompaan onlangs nog op in zijn in het groen verscholen stulpje in Huizen, waar hij met Klary geniet van zijn oude dag.

Een vriendelijk gesprekje

De laatste keer dat ik André van der Louw sprak was op 25 mei 2003, twee jaar voor zijn dood, bij de opening  van de grote Hitweektentoonstelling in museum de Beyerd in Breda. Net als in 1966, toen André mij als een storende factor beschouwde in zijn streven naar een linkse jeugdrevolte, voelde ik me ook nu een buitenstaander: de commerciële jongen die zijn zakken wilde vullen, en ja, natuurlijk, oké, hij heeft het mee opgericht, hij was erbij, maar toch, eigenlijk, laten we eerlijk zijn, hoorde hij niet écht thuis in dit cultureel verheven gezelschap.

Het was trouwens een kort maar vriendelijk gesprekje. Laten we maar geen ouwe koeien uit de sloot halen, dacht ik. Dat heb ik bij deze gedaan.

Mijn gekozen waardering € -

Sinds 1964 bladenmaker, o.a. Hitweek ('65), Candy ('68), Weekend ('75), Aktueel ('76), dagblad De Dag ('81), De Nieuwe ('92), Foxy ('01); relaunch De Nieuwe ('21)