Provo-van-het-eerste-uur en begenadigd socioloog Bart van Heerikhuizen laat aan de hand van twee intieme nieuwe Franse ’68-boeken zien wat er eigenlijk in dat kruitvat van ’68 zat: een diepe intergenerationele frustratie en woede, voortgekomen uit de duizelingwekkende versnelling in de tijd tussen 1945 en 1968. Ouders die leven in het Interbellum en kinderen van na de Bevrijding, dat kan natuurlijk niet goed gaan. En hoe zit het met generatie NU? Door Bart van Heerikhuizen

STEUN RO

‘Onze kinderspelletjes vormden een vreemde mengeling van voorouderlijke tradities en modernheid. Bikkels en knikkers, waarvan de oorsprong teruggaat tot de Oudheid, leefden vreedzaam samen met voorwerpen die het moderne leven symboliseerden. Wij “speelden met autootjes”, Dinky Toys, miniatuurmodellen van wat we in onze straat voorbij zagen komen: vrachtwagens, toeristenauto’s, brandweerwagens, politieauto’s, racewagens.’ Deze zin roept mijn eigen kindertijd in het Nederland van de jaren vijftig op – alles klopt precies, maar hij staat in een heel bijzonder boek dat werd geschreven door een socioloog die opgroeide in een uithoek van Frankrijk. Jean-Pierre le Goff, geboren in 1949, een jaar jonger dan ik, probeert in zijn studie Het Frankrijk van gisteren (La France d’hier) antwoord te geven op de vraag wat zijn generatie bezielde toen die het hele land, gedurende enkele weken in mei 1968, met demonstraties en massastakingen plat wist te leggen.

Dit is volgens hem de sleutel: de babyboomgeneratie groeide op met kinderliedjes uit de achttiende eeuw (‘Altijd is kortjakje ziek’), maar terwijl ze speelden met lappenpoppen en elektrische treinen, vulde de radio hun oren met de strakke trompetlijnen van Miles Davis. Ze leefden, zonder het nog te beseffen, onder de voorafschaduwing van een sociaal-economisch-culturele aardverschuiving, die zich in het begin van de jaren zestig ongelooflijk snel zou voltrekken. Bij Le Goff ging dat op precies dezelfde manier als bij mij: binnen enkele weken werd de halfduistere huiskamer met eikenhouten negentiende-eeuwse meubels getransformeerd tot een lichte ruimte met strakke moderne tafels, stoelen en kasten. Die omslag in woninginrichting markeert wat hij ‘de kanteling’ noemt, ‘le basculement’, de verbazend snelle overgang van een harde, sombere, armoedige maar ook warme sociale wereld, die nog wortelde in de negentiende eeuw van opa en oma – naar de welvarende, moderne maar ook koele consumptiesamenleving en verzorgingsmaatschappij. Die betrekkelijk abrupte overgang viel ook nog eens samen met de fase in het leven van de babyboomers waarin zij de transitie doormaakten van kindertijd naar volwassenheid: hun puberteit. Die verbijsterende episode in hun collectieve biografie heeft deze generatie getekend voor het leven, denkt Le Goff. Pas als je dat ten volle beseft, kun je ook die wonderlijke uitbarsting verklaren die wordt aangeduid als: ‘les événements de Mai soixante-huit’.

Vijftig jaar geleden is het gebeurd en in Frankrijk raken ze er maar niet over uitgeschreven. Bij het tienjarig jubileum, in 1978, werden de Franse boekhandels overstroomd door een golf van publicaties. Sociologen, historici, antropologen, politicologen, filosofen, iedereen deed mee aan het beschrijven, interpreteren en verklaren van wat er tien jaar geleden was voorgevallen. Vijfentwintig jaar na 1968, in 1993, lagen de uitstaltafels van de Franse boekwinkels opnieuw vol met boeken vol analyses. Bij deze gelegenheid werd er minder getheoretiseerd en meer geëvalueerd: wat had ‘mei ’68’ nou eigenlijk opgeleverd, wat waren de positieve en de negatieve kanten? Steeds als een jubileumjaar in zicht kwam, drongen uitgevers er bij hun auteurs op aan om met een nieuw boek te komen over dit onuitputtelijke onderwerp. En nu is het dan echt een halve eeuw geleden, en deze keer lijken alle records te worden gebroken: speciale edities van dag- en weekbladen, een overdaad aan boektitels en elke avond een barse zeventigjarige op de televisie met in zijn knokige handen de steen die hij hoogstpersoonlijk wierp naar een politieagent. Valt er echt nog wel iets nieuws te vertellen over mei ’68?

’68 Live