Thije Kok trad tijdens de Tweede Wereldoorlog op als variété­artiest voor de Duitsers. Na de oorlog werd hij commandant van het erepeloton van de Binnenlandse Strijdkrachten. Portret van een man die ná de oorlog in het verzet ging. Door Harm Ede Botje en Erik Schaap.

STEUN RO

‘De verrader en het meisje’ was de kop boven een artikel dat we in 2013 schreven. Het was het dramatische verhaal van de jonge jurist Johan van Lom die hooggeplaatste figuren uit het Nederlandse verzet verraadde om een vriendin van zijn vrouw (of was zij zijn minnares?) uit Duitse handen te krijgen. Zij zat gevangen op verdenking van de verspreiding van het illegale Parool en werd inderdaad op zijn voorspraak vrijgelaten. Van Lom werd, toen het verraad uitkwam, door mede-verzetsmensen geëxecuteerd en in de Keizersgracht gegooid. Het meisje, zij heette Tjodina Tijmstra, kreeg niet veel later een verhouding met een zekere Thije Kok. Over hem gaat dit verhaal. In het eerdere artikel was hij niet meer dan een bijfiguur, de man die verrader Van Lom en Tijmstra aan een onderduikadres had geholpen toen ze samen op de vlucht gingen voor de Duitsers en vooral ook voor eenheden van het verzet die naar Van Lom op zoek waren.

Tijdens ons onderzoek naar de zaak Van Lom vonden we ook foto’s van Thije Kok. Vrolijke artiestenfoto’s met Kok als clown en als zanger met gitaar en broeierige blik. De afgelopen jaren bleef deze man ons intrigeren. We deden meer onderzoek. En wat bleek? Tijdens de oorlog trad hij met zijn vader en broer Joop op onder de naam ‘De Drie Rudini’s’ met een clownsact. Ook zong hij als Sjabo Szebano en met het kwartet De Szebano’s. Hij meldde zich aan bij de Kultuurkamer en vermaakte de in Nederland gelegerde Duitse troepen.

Thije Kok alias Sjabo Szebano, 18-12-1943 (Collectie T. Kok)

Hoe kon een foute artiest uit het schnabbelcircuit helpen met het vinden van een onderduikadres, als edelfigurant in een dramatische verraderszaak? Toen we verder onderzoek deden, werd onze verbazing steeds groter. Na de oorlog dook Thije Kok op als stichter en commandant van het erepeloton van de Binnenlandse Strijdkrachten. Bij herdenkingen stond hij op de Dam in blauwe overall en met oranje band om de arm. In september 1953 werd hij – samen met Tjodina, met wie hij toen al zes jaar getrouwd was – ontvangen door koningin Juliana. Hoe was dit mogelijk? Wie was Thije Kok echt? Een verzetsheld of een charlatan? Een overlever of een schurk, leugenaar en aartsopportunist?

Stempelen

SchaapSchrijft levert creatieve teksten (zie schaapschrijft.nl en meitotmei.nl). Dat kunnen journalistieke producten zijn, maar ook levensverhalen en boeken. In opdracht of op eigen initiatief. Voor kranten, tijdschriften, uitgeverijen en particulieren. Op meitotmei.nl staat een selectie van zijn oorlogsverhalen.