De landbouwpolitiek van Jorge Zorreguieta heeft tussen de 500 en 1000 Argentijnse levens gekost. Burgerbestuurders zwaaiden de scepter op het landbouwdepartement en dragen daarom grote mede-verantwoordelijkheid voor martelingen en verdwijningen van medewerkers tijdens de dictatuur. Dat zijn twee belangrijke conclusies in het boek ‘De zaak-Zorreguieta’, dat deze week verschijnt bij uitgeverij Querido. Nabestaanden eisen vervolging van de vader van koningin Máxima in Nederland.

STEUN RO

De schoonvader van koning Willem-Alexander der Nederlanden trok een waar bloedspoor in zijn functie als (onder)staatssecretaris van Landbouw (1976-1981) onder het uiterst repressieve Argentijnse regime van generaal Jorge Videla. Zo verdwenen ambtenaren werkzaam voor zijn departement nadat ze waren opgepakt door militairen. De 26-jarige onderzoeker Carlos Costa werd in augustus 1976 vanachter zijn bureau op het onderzoekscentrum Nationaal Instituut voor Landbouwtechnologie weggesleept. Zijn lichaam is nog altijd niet gevonden.

Werknemers gemarteld

De afdeling personeelszaken van het landbouwdepartement voorzag de ontvoerders van cruciale informatie als het woonadres, zodat tegenstanders van de junta 's nachts konden worden opgepakt. Terwijl de gearresteerde zwaar werd gemarteld, regelde dezelfde personeelschef diens ontslag. Dit was onder bijvoorbeeld het geval bij agrarisch ingenieur Alberto Golberg die op verdenking van vakbondsactiviteiten dagenlang onder andere met elektrische schokken werd mishandeld. Golberg getuigt: 'Hij vroeg me om mijn ontslagbrief te tekenen.'

Bevelstructuur

Jorge Zorreguieta bekleedde 5 jaar van de 7,5 jaar durende dictatuur een leidinggevende positie, maar tot nu toe ontkent hij enige betrokkenheid bij of bekendheid met de schendingen van mensenrechten in deze periode.

Het boek 'De zaak-Zorreguieta' toont duidelijk de bevelstructuur, 'cadena de conducta', aan waarlangs de opdrachten werden uitgevoerd. De afdelingschef van een onderzoekscentrum gaf informatie door aan het landelijke kantoor die het weer doorsluisde naar de leiding van het landbouwdepartement in Buenos Aires. Daar regeerden burgerbestuurders, en niet zoals altijd gedacht militairen.

Voormalig superieur en oud-staatsecretaris van Landbouw en Veeteelt Mario Cadenas Madariaga zegt in het boek: 'Niets gebeurde zonder dat ik het wilde.' Hij beschrijft Jorge Zorreguieta als een prima kracht die hem met raad en daad terzijde stond. Dat hij Zorreguieta als zijn rechterhand had gekozen, was logisch. 'Hij had contacten binnen de agrarische gemeenschap en wilde het plan uitvoeren dat ik had geschreven. Dat heeft hij goed gedaan.' Zorreguieta was op het departement verantwoordelijk voor Landbouw, de sectie waar de meeste doden vielen. Ondanks zijn kennis stopte hij het bloedvergieten niet.

Tussen 500 en 1000 doden

Binnen de Argentijnse dictatuur, die het land tussen maart 1976 en december 1983 met harde hand regeerde, behoorde Jorge Zorreguieta tot de tien belangrijkste burgerbestuurders. Naar schatting zijn zo'n 12.00 tegenstanders omgebracht, velen tijdens zogenoemde dodenvluchten – waarbij ze levend uit vliegtuigen boven zee werden geworpen.

Volgens onderzoekster Sandra Raggio, algemeen directeur van de Comisión Provincial por la Memoria, een van de belangrijkste onderzoekscentra voor mensenrechten in Argentinië, zijn door de rigide landbouwpolitiek mede uitgevoerd door Jorge Zorreguieta tussen de 500 en 1000 doden gevallen. Onder de slachtoffers bevinden zich directe medewerkers van zijn departement maar ook omgebrachte landarbeiders en vertegenwoordigers van landbouworganisaties. Deze protesteerden tegen de landbouwpolitiek die grootgrondbezitters bevoordeelde.

Effectief gezag

Advocaat Göran Sluiter, die samen met advocaat Liesbeth Zegveld Argentijnse nabestaanden vertegenwoordigt, noemt de inhoud van het boek: 'Belangwekkende informatie die versterkt dat Zorreguieta als meerdere strafrechtelijk aansprakelijk is voor de misdrijven gepleegd door zijn ondergeschikten. Aan de drie eisen: effectief gezag over ondergeschikten, wetenschap dat ondergeschikten misdrijven plegen én nalaten deze misdrijven te voorkomen of te bestraffen, is volledig voldaan.' Tot nu weigert het Openbaar Ministerie vervolging.

Beide advocaten, tevens hoogleraren internationaal strafrecht, willen in een artikel 12-procedure alsnog het Openbaar Ministerie dwingen tot strafrechtelijk onderzoek naar Jorge Zorreguieta wegens zijn medeplichtigheid aan gedwongen verdwijningen.

Meer Karskens in Blendle..

    Arnold Karskens is Neerlands meest onafhankelijke en ervaren oorlogsverslaggever. Muckraker. Nachtmerrie voor nazi’s en andere oorlogsmisdadigers. Auteur van tienŒ boeken. Onderzoeksjournalist die nooit ‘nee!’ als antwoord accepteert. Lastig, dwars & gehaat door zijn vijanden, maar Last Man Standing voor mensenrechten en vrijheid van meningsuiting.