Soms worden er per ritueel meer dan honderd buffels geslacht bij de slachtingsrituelen in Toraja op Sulawesi. Vandaag zijn het er zestien. Plus een stapel varkens. Om de geest van de doden rust te geven. Pas op: expliciet beeld.

STEUN RO

Net als de meeste andere toeristen komen we voor onze tocht naar Toraja aan op het vliegveld Hasanuddin van Makassar en brengen we eerst een bezoek te brengen aan de levendige havenstad Makassar. Hiervandaan is het een tocht van minstens acht uur om Toraja te bereiken. Al snel na het verlaten van Makassar kom je terecht in het land van de Buginezen. De dorpen van dit roemruchte zeevaardervolk kenmerken zich om hun karakteristieke houten huizen op palen. Opvallend zijn de grote ramen en de enorme veranda’s. Het landschap in dit stuk van Zuid-Sulawesi is een grote vlakte met een aaneenschakeling van rijstvelden, soms aflopend tot vlak aan de zee. Vlak na Maros verschijnen vanuit de vlakte enorme kalksteenrotsen formaties, die doen denken aan die bij Guilin in China. Helaas is er geen tijd voor een verdere ontdekking. Pare Pare is een goede stop voor de lunch met een aantal goede restaurants. De architectuur in het centrum van deze havenplaats laat nog duidelijk de Hollandse koloniale invloeden zien.

Toraja in al haar glorie
Toraja in al haar glorie

Na de lunch gaat de tocht verder landinwaarts en klimt de weg hoger en hoger de bergen in. Vlak voor het bereiken van Toraja is er een verplichte stop bij Puncak Lakawan tegenover de ‘erotische’ berg, Butu Kabobong. Er is weinig fantasie voor nodig om in de vormen van de bergen de mannelijke en vrouwelijke genitaliën te zien. Volgens de legenden van Toraja is dit het gebied waar de eerste mensen vanuit hemel met een ladder afdaalden. De goden smeten uit woede de ladder omver en de kapotte stukken hout zouden hier als rotsen in het hele gebied verspreid liggen. Aan het einde van de dag begint de afdaling en na een poort te zijn gepasseerd rijden we Toraja binnen. Het landschap is spectaculair. Om ons heen verrijzen de bergen terwijl we over een hoogvlakte rijden met schitterende rijstvelden. Af en toe passeren we een dorp waar een tongkonan is te zien, het traditionele huis van Toraja in de vorm van een boot op palen. Volgens sommigen zijn hun voorouders namelijk per boot naar dit gebied gekomen. Anderen zeggen dat de vorm van de buffelhoorns is afgeleid. Ons hotel, dat net buiten de ‘hoofdstad’ van Toraja Rantepao ligt, is gebouwd in de stijl van deze tongkonan.

Tot ons geluk krijgen we diezelfde avond van onze gids te horen dat we de volgende ochtend een slachtingsritueel mee kunnen maken. Deze vindt plaats in een dorp hoog in de bergen. De rit er naar toe gaat over een verhardde weg vol met gaten. Hobbelend genieten we van de vergezichten. Wie de rijstvelden op Bali mooi vindt, moet deze hier in Toraja zeker eens komen bewonderen.

De rijstvelden van Toraja
De rijstvelden van Toraja

Bij aankomst overhandigen we een slof Marlboro aan een van de dames van de organiserende familie. Het is ons aandeel in de ceremonie en hij wordt met graagte in ontvangst genomen. Een vriendelijke jongeman Andy neemt ons voor de rest van de ceremonie onder zijn hoede. Hij is kleinkind van de overleden man, studeert toerisme in Makassar en probeert in gebrekkig Engels uit te leggen wat we allemaal te zien krijgen. Zijn opa is enkele jaren geleden overleden en de familie heeft uiteindelijk al het geld bij elkaar kunnen brengen en de tijd gevonden om bij elkaar te komen. Hij weet niet hoeveel familieleden aanwezig zijn, maar in ieder geval meer dan 200 personen. Deze ochtend worden er 16 buffels geslacht. Voor lokale begrippen is dat niet veel. Bij een begrafenis van een adellijke kan het aantal tot ver in de honderd lopen. Het slachten van een buffel is onderdeel van een symbolische schuldvereffening. Het systeem van schulden is zo ingewikkeld dat weinigen de precieze werking er van kennen. Familie en gasten brengen de offerdieren mee als (gedeeltelijke) inlossing van zo’n schuld. De geest van de dode moet rust krijgen om naar het hiernamaals te gaan.

Deze ochtend worden er zestien buffels geslacht
Deze ochtend worden er zestien buffels geslacht

Andy brengt ons naar de buffels die worden geslacht. Ze zien er gezond uit. Hun begeleiders staan er geconcentreerd bij als in een soort trance bij te kijken. Op hun heup dragen ze de parang waarmee ze het dier zullen doden. ‘Deze dieren hebben heel hun leven niet hoeven te werken. Daarom zien ze er zo goed uit. Straks zal elke oppasser zijn eigen buffel doden,’ legt Andy uit. We keren terug naar het slachtterrein, een open veld waaromheen kleine bamboe hutten staan. Ze zijn het onderkomen voor de familie en de gasten tijdens het zeven dagen durende ritueel. Het grote spektakel van het slachten van de buffels begint. De dieren worden door hun oppasser met een enkele slag in de halsader gesneden en bloeden daarna snel dood. Jonge jongens rennen op het dode dier toe om het bloed op te vangen in bamboebuizen. Dit wordt gebruikt om in gerechten te verwerken. Daarna worden de buffels in stukken gesneden om later onder de familie verdeeld te worden. Tijdens het ritueel ontstaat er op een gegeven moment een commotie, een toeschouwer is flauw gevallen. Ook anderen vinden het te gruwelijk. Zelf zijn we van mening dat onze buffels hier in het Westen zouden mogen dromen over een dergelijk leven en zo’n dood. Waarschijnlijk zal het vlees ook nog voortreffelijk smaken.

Het is volbracht. Opdat de geest van de dode rust krijgt
Het is volbracht. Opdat de geest van de dode rust krijgt

Bij het afscheid nemen overhandigt Andy ons een zakje koffie, dat door zijn familie is verbouwd. Koffie is een belangrijk product in Toraja. Hun meest beroemde koffie, de kopi luwak is echter bijna niet meer te krijgen. Deze koffie kost in Europa zo’n 1200,- Euro per kilo. De naam verwijst naar de luwak, een civetachtige die alleen in Zuidoost Azië voorkomt. Het dier doet zich volop tegoed aan het vruchtvlees van de koffiebes, maar verteert de bonen maar gedeeltelijk. De koffie wordt gebrand van de bonen die de luwaks niet verteerd hebben en samen met hun uitwerpselen in de vrije natuur worden gevonden. Het zijn deze bonen die uiteindelijk deze exclusieve koffie opleveren. Echter na het uitbreken van het SARS-virus in 2002 zijn de civetkatten met duizenden tegelijk afgeslacht, terwijl de SARS hier helemaal niet voorkwam.

De kinderen van Toraja
De kinderen van Toraja

Terug in Rantepao proeven we bij de lunch de lokale specialiteit pa’piong, een mix van varkensvlees, groenten, kruiden en kokos, die in een stuk bamboe wordt gestoofd. Op ons verzoek had de gids dit reeds die ochtend besteld, omdat het gerecht twee a drie uur boven een vuurtje moet stoven. Samen met de zwarte rijst smaakt dit kruidige vleesgerecht heerlijk.

Een onderdeel van een bezoek aan Toraja zijn de rotsgraven, waar de doden als afsluiting van het begrafenisceremonie worden bijgezet. Een van de bekendste bevindt zich bij Lemo. Een pad leidt door een opnieuw schitterend stuk rijstveld. Bij aankomst zie je hoog in de rotsen, als toeschouwers in een schouwburg, de tau-tau zitten. Deze houten poppen, die er vanaf een afstand levensecht uit zien, representeren de overleden familieleden. Ze geven de geesten een plaats in het rijk van de levenden. Vrijwel alle tau-tau’s zijn nieuw, omdat de meeste originelen in handen van verzamelaars terecht zijn gekomen. Onder in de rotsen zijn nissen uitgehakt, waar de doden in houten kisten worden achtergelaten. Na verloop van tijd verrotten de houten kisten echter, zodat je er ook opeenhoping van schedels en beenderen te zien krijgt. Een mooiere plek om begraven te worden kun je je echter niet voorstellen. Niet ver hiervandaan ligt het traditionele dorp Ke’te Kesu met een aantal schitterend gedecoreerde tongkans. Bij vrijwel alle siert een uitgesneden buffelkop de centrale pilaar, samen met buffelhorens. Soms zie je een haan in het houtsnijwerk staan. Deze wordt gezien als de bemiddelaar tussen hemel en aarde, want als de haan kraait komt de zon op. Vanuit het dorp leidt een smal pad naar de indrukwekkende rotsgraven.

De tau-tau. Deze houten poppen representeren doden
De tau-tau. Deze houten poppen representeren doden

Bij het volgende dorp Pabaisenan zien we een boomgraf. Deze ‘liang pia’ wordt gebruikt om overleden zuigelingen in te begraven. In de stam wordt een opening gemaakt waarin de baby wordt ‘begraven’ en die vervolgens met sagopalmvezels weer wordt dicht gemaakt. De boom zal in de loop der tijd rond het lijkje dichtgroeien en de ziel beschermen. Bij het groeien van de boom komen de graven steeds hogerop, zodat op die manier de ziel het hiernamaals bereikt. Een mooiere manier om de dood te vieren kun je je niet voorstellen.

Lees meer reisverhalen op Wideoyster