De strijd tegen de Islamitische Staat zal zich nog jaren voortslepen. Zoals oorlog in het Midden-Oosten sowieso een continue lijkt. Arnold Karskens gaat de komende tijd in op het almaar voortdurende geweld, vandaag te beginnen met de ‘long term killing’ van christenen.

STEUN RO

Klooster Mar Matta in Noord-Irak, een natuursteen complex met trappen, lange gangen en donkere nissen, ligt hoog tegen een bergrug geplakt. Je komt er via een kronkelpad. De in de vierde eeuw gebouwde abdij behoort tot de oudste christelijke heiligdommen in Irak. Hier spreken ze Aramees, de taal die ook Jezus sprak.

De hoogste geestelijke voor de Assyrische christenen, aartsbisschop Salih-ah-Ishaq, wijst door een raam naar het zuidwesten. 'Mosul ligt 35 kilometer verder. Bij zeer helder weer kun je de stad zien liggen.'

Nu leven geen christenen meer in Mosul

Gehuld in een zwart habijt vluchtte de 82-jarige samen met 3.500 parochianen deze zomer hals over kop weg voor de terreurorganisatie Islamitische Staat. De IS, lokaal aangeduid met 'Daesh' stelde hen de keuze: Belasting betalen, vertrekken of worden gedood. 'Geen christen is moslim geworden. Ze vroegen het maar niemand heeft 'ja' gezegd.' Nu leven geen christenen meer in Mosul. Of het voor altijd is of niet, weet ik niet.'

Bij de exodus vielen weinig doden. 'Misschien een paar. Maar alle bezittingen zijn gestolen.'

Of hij nu veilig is, blijft onzeker. De IS-strijders zijn het klooster inmiddels tot enkele kilometers genaderd. 'We horen ze schieten.' Bij het verder oprukken van de IS laat het lot van het klooster zich raden. Alle heiligdommen, anders dan soennitische, worden systematisch afgebroken. Net zoals in Mosul.

Christelijke verdedigingsgroep in Al-Qoah, Noord-Irak (Foto: Arnold Karskens)

Long term killing

Even verderop in de Noord-Irakese stad Dohuk is de uittocht richting buitenland inmiddels in volle gang, Er wonen nog maar 60.000 christenen. Dat is 6 of 7 procent van de totale bevolking. 'Tien jaar geleden was dat het dubbele,' zegt Eramia, een slanke Assyriër. Bij een lunch van platte broden en verse schapenkaas noemt hij het multi-etnisch/religieuze karakter van Irak de oorzaak. 'Er wonen hier teveel verschillende mensen. En kleine bevolkingsgroepen als de christenen zitten altijd klem.'

Tussen 1915-1918 vermoordden de Turken van het Ottomaanse rijk honderdduizenden van zijn geloofsgenoten in de Assyrisch/Armeense genocide. In 1933 vond nog een massamoord plaats, ditmaal gepleegd door het Iraakse leger. Nu vechten de Soennieten tegen de Sjiieten. Als dat even stopt vechten de Arabieren tegen de Koerden. 'De oorlog zal nooit stoppen. Onder Saddam Hoessein was het beter. We hadden geen rechten maar we werden tenminste niet aangevallen.'

'Long term killing', noemen Irakese christenen het verjagen uit Irak. Geen reeks incidenten maar een programma. Na de val van Saddam Hoessein in 2003 is het aantal christenen in Irak, waarvan de Assyriërs de hoofdmoot vormen, naast Armeens orthodoxen en Oosters Katholieken, ruim gehalveerd tot een kleine miljoen. In de jaren 2005-2010 was de terreurorganisatie Al Qaida verantwoordelijk voor veel executies. Leden vertrokken in 2011 naar Syrië en keerden deze zomer terug in de gedaante van de Islamitische Staat.

Zelfverdediging

Een paar uur rijden verder, in het dorp Sharafia, houdt Foud Masoud met een meerdaags baardje en gehuld in kakiuniform de wacht met een handvol jongemannen. De 90 families zijn gevlucht.

De IS met haar zwarte vlag ligt 15 kilometer verder ingegraven maar vormt niet het enige gevaar voor de christelijke gemeenschap. Ook de Koerdische regering van Noord-Irak wordt gevreesd. Foud Masoud: 'De eerste wil ons geloof afpakken. De tweede ons land.' Op het licht glooiend grasland graast spaarzaam vee maar de ondergrond is doordrenkt met olie. 'De Koerden zeggen: "we hebben zo hard gevochten om dit land, nu hebben we er ook recht op." Ze steunen de christenen graag met hun asielreizen naar Europa. Zo kunnen ze het land goedkoop overnemen.'

De oude AK-47's zijn geen match tegen het moderne spul van ISIS

Toen de ISIS kwam, renden de Koerdische verdedigers echter hard weg, volgens Yora Mousa, vooraanstaand bewoner in het nabijgelegen Al Qosh. De Nineveh-vlakte ten noorden van Mosul, waar ooit bijna 25.000 christelijke families woonden, is daarom verlaten. Dat willen christenen terugveroveren. Inmiddels zouden 3.500 christelijke vrijwilligers zich hebben aangemeld voor zelfverdedigingsgroepen. Alleen de bewapening is een probleem. De oude AK-47's zijn geen match tegen het moderne spul van ISIS. Bovendien moeten de inwoners die zelf betalen. Mousa stelt een eis: 'We willen dat de militie-leden toetreden tot het Koerdische leger, zodat ze de wapens krijgen. Anders moet de internationale gemeenschap ons een safe heaven verschaffen in de Nineveh-vlakte.'

Ontheemden in Bagdad (Foto: Arnold Karskens)

Racisme

Naast Mosul en de Nineveh-vlakte in Noord-Irak is de Iraakse hoofdstad Bagdad ook van oudsher de woonplaats van veel christenen. Father Martin (39) is een gezette priester en gaat voor langs de klaslokalen van de Jozefschool bij de 42ste straat waar zo'n 750 Assyrische ontheemden bivakkeren. Wasgoed hangt aan lange lijnen, kinderen spelen tikkertje, mannen volgen nieuwsgierig de gast. De spanning onder de bewoners is groot. Een week eerder ontplofte een bom om de hoek. Het leuke nieuws is dat de Sjiieten de dood van Imam Hoessein in 680 herdenken en pannen vol eten brengen. De sjiieten, tweederde van de circa 33 miljoen Irakezen, zijn sowieso aardiger voor de christenen dan de soennieten, die eenvijfde uitmaken. Father Martin: 'Bij de soennieten leeft een sentiment tegen christenen, zoals je ziet bij de ISIS. Sjiieten doden geen christenen. Ze ontvoeren ons wel voor losgeld.'

De bekendste christen in Irak en parlementslid van de Assyrische Democratische Beweging is Yonadam Kanna (63). Hij vertelt aan zijn bureau in een met wachtposten omgeven partijkantoor dat de ingeslepen discriminatie tegenover de christenen overleving extra moeilijk maakt. Inmiddels zijn artikelen in de grondwet aangepast. Zoals artikel 2 die het christendom als religie en artikel 3 die het Assyrisch als taal erkent. Christenen mogen nu vertegenwoordigd zijn in de veiligheidstroepen, en hebben een vast aantal zetels in het parlement. Dat bestond niet onder Saddam Hoessein. 'Het zijn goede artikelen, alleen de uitvoering is slecht,' zegt Kanna met een gevoel voor understatement. Manmoedig laat hij zich fotograferen met de paars-witte Assyrische vlag op de achtergrond. De politicus betreurt de massale afmars van zijn geloofsgenoten. Hij snapt het, hij kan het ook niet stoppen, maar het ondermijnt zijn daadkracht. 'Je geeft zo wat ISIS wilt, het vertrek van andersgelovigen.'

Nederland

In de slaapzaal voor christelijke studenten op de compound wordt over bijna niks anders gesproken dan over emigreren. De boel de boel laten. Waarom verantwoordelijkheid nemen in een land waar niemand dat doet en de weg naar buiten zo eenvoudig is? 'Hoeveel betalen ze in Europa aan migranten per maand?', vraagt een jongen bloedserieus. 'In Duitsland is dat zo rond de 700 euro,' weet hij. Vooral landen als Nederland en Zweden hebben grote aantrekkingskracht. 

Slechts één student ziet een nadeel: 'Wat schiet ik er mee op. Ik heb een nicht in Nederland wonen. Ze zegt dat daar ook veel moslims wonen. Terwijl christenen twee kinderen hebben zij er soms zes of meer. Nog even en jullie hebben dezelfde problemen als wij nu.'

    Arnold Karskens is Neerlands meest onafhankelijke en ervaren oorlogsverslaggever. Muckraker. Nachtmerrie voor nazi’s en andere oorlogsmisdadigers. Auteur van tienŒ boeken. Onderzoeksjournalist die nooit ‘nee!’ als antwoord accepteert. Lastig, dwars & gehaat door zijn vijanden, maar Last Man Standing voor mensenrechten en vrijheid van meningsuiting.