De oorlog in het Midden-Oosten is een clash tussen een sjiitisch blok en een soennitische strip. Waarom Irak en Syrië nog jaren zullen blijven branden.

STEUN RO

De aankomst op Bagdad International Airport is symptomatisch voor de deplorabele staat van Irak. De grenscontrole, maf want het vliegtuig komt uit het Noord-Iraakse Erbil, wordt uitgevoerd door dezelfde besnorde mannen als uit het oude inlichtingenkorps van de verdreven dictator Saddam Hoessein: Wantrouwig, formeel en arrogant. De strijders van de moslim-extremistische Islamitische Staat zijn de luchthaven tot op enkele tientallen kilometers genaderd. Maar deze ambtenaren leggen op alle slakken zout: 'Waar heeft u dit visum gekregen?' Noem het onvermogen. Deze dag komen 25 mensen om bij twee bomaanslagen.

War business

En dan, hup, de stad in. De Irakese hoofdstad, met zo'n 7 miljoen de tweede (na Caïro) grootste metropool in de Arabische wereld, toont als een belegerde veste. Voor belangrijke gebouwen staan metershoge betonnen muren tegen bomaanslagen. Overal zijn checkpoints opgericht waar auto's alleen stapvoets kunnen passeren. Bij de minste argwaan moet van gemaskerde militairen de kofferbak open. De controle bezorgt de stad met z'n talloze auto's een constant verkeersinfarct. Veel effect resulteren de veiligheidscontroles niet. In oktober vielen volgens VN-cijfers zo'n 1300 doden in Irak. In november vielen volgens Iraqbodycount 1468 doden.

In november vielen volgens Iraqbodycount 1468 doden

Irak is terug in business. 'War business', zegt een regeringsadviseur voor de nationale veiligheid. De man, zoals alle Irakezen van zijn leeftijd met een ronde buik en niet zittend maar hangend op zijn stoel, bestookt de in september aangetreden premier Haider Al-Abadi met vooruitzichten van het land dat zo'n 33 miljoen inwoners telt. En die zijn somber, eigenlijk diep zwart. Het dodental ligt weer op het niveau van zo'n 8 jaar geleden.

Soennitische strip

Het is allemaal verklaarbaar. Het land balanceert op het kruispunt van de twee belangrijkste islamitische geloofsstromingen, verzucht de goed ingevoerde ambtenaar die uitsluitend op voorwaarde van anonimiteit spreekt. Irak ligt midden in het sjiitische blok dat van Teheran naar Beiroet loopt. Buurlanden als Saoedie-Arabië, Turkije en het westen willen dat met alle geweld breken, want leider Iran heeft aspiraties voor een kernbom. Maar Irak vertoeft ook in het midden van de soennitische strip, die loopt van zuid naar noord, van Saoedi-Arabië naar Turkije.

'Saoedie-Arabië en Qatar exploiteren grote olie- en gasvelden. Turkije bezit veel water. Via de soennitische strip moeten die belangrijke 'commodities' door pijpleidingen worden uitgewisseld. Dezelfde buizen kunnen de brandstof ook naar Europa voeren, wat West-Europa minder afhankelijk maakt van Russische leveranties. Een retourpijp levert water aan de kurkdroge woestijnen op het Saoedisch schiereiland, maar ook aan Israel.'Sjiieten in het Midden-Oosten (groen).

Vandaar de druk van Turkije, de Golfstaten, Europa en Israël bij het verjagen van de Syrische leider Bashar al-Assad. Dat is de grote sta-in-de-weg. Alleen lukt dat niet erg. De Islamitische Staat zou volgens de regeringsadviseur dan ook dienen om die soennitische strip in Oost-Syrië en West-Irak te realiseren. Zijn land is een speelbal geworden in een 'proxy war' en laat om tal van redenen zich daar makkelijk voor gebruiken.

Corruptie en terrorisme

De strijd met de zwarte vlaggen van de Islamitische Staat, in Irak 'Daesh' genaamd, is een voortzetting van een eeuwenoud conflict dat opnieuw oplaaide met de oorlog tussen Irak en Iran (1980-1988) 'Sinds 1980 zien we alleen maar verwoesting in Irak.' En het einde is niet in zicht. Zijn land wordt aan alle kanten bedreigd. Vanuit Iran door culturele infiltratie van de sjiieten met de inzet van mullah's, tv-stations en politieke partijen. Saoedi-Arabië trekt dezelfde kaart door culturele infiltratie, tv-stations en geld en wapens aan de soennieten. Israël probeert invloed te krijgen op de Koerden. Terwijl de Koerden, die een de facto-staat hebben in het noorden, volgens hem in de huidige chaos aan landjepik doen. ''Ze willen dertig procent van het grondgebied terwijl ze maar 15 procent van de bevolking uitmaken.'

En dan is er nog de grote binnenlandse vijand, the enemy within: de corruptie en de slechte politici. 'Tachtig procent van de politici deugen niet.' De westerse bemoeienis, zoals het inzetten van Nederlandse F-16's, heeft daarom maar zeer beperkte invloed. 'Corruptie en terrorisme voeden elkaar.' Trouwens, wist ik dat er in Irak zoveel geld in omloop is dat huizen in Bagdad ondanks de oorlog nog makkelijk voor een miljoen dollar van de hand gaan.' Cash. Niemand vertrouwt hier de banken'.

Of er geen oplossing bestaat voor alle sores? Natuurlijk. De bedoeïenenstammen in het westen van Irak moet je achter je krijgen. 'Dat is nu een probleem want die hebben de cultuur van de woestijn, ze volgen altijd de sterkste.' Veel IS-aanhangers zijn soennitische politici die ruzie hebben met Bagdad. 'Die moet je weer aan boord krijgen.' En de Irakezen zullen minder 'Sjia-Sunni' moeten denken. 'Het is noodzakelijk dat we met z'n allen accepteren dat we in een land met verschillende geloofsrichtingen leven.'

Over wanneer de tijd van vrede aanbreekt doet de veiligheidsadviseur geen uitspraak. Wat veelzeggend is.

Wodka en Mosul

Ook in het meest leefbare deel van dit land tussen Eufraat en Tigres, Noord-Irak, wordt bij een met wodka overgoten drankgelag hardop getwijfeld of de Islamitische Staat, een kalifaat waar executies of verjaging van andersdenkenden standaardpolitiek is, binnen afzienbare tijd wordt verslagen. Als een eerste stap naar rust. De Koerd Ali, die met een pilsglas vol sterke drank zich overigens een voorbeeldmoslim noemt: 'Ik ben soenniet en ik ben trots. Alhamdulillah', wijst naar het westen. Richting Mosul, de stad met meer dan een miljoen inwoners en sinds 10 juni in handen van de IS: ' 150 strijders waren genoeg om de stad te veroveren. En negentig procent van de bevolking zal de IS steunen als Sjiieten of de Amerikanen de stad willen heroveren. Dat gaat honderdduizenden levens kosten.'

De Koerden, nu een van de belangrijkste bondgenoten van het Westen tegen de islamisten, zullen het karwei niet uitvoeren. Het probleem IS stopt wanneer de Koerden de grenzen hebben bereikt van hun droomstaat. En dat is bijna zo ver. 'Mosul ligt daarbuiten.'

Een andere Koerd, eigenaar van een 'printshop', nipt aan Franse pastis en wijst op het gevaar dat reli-fanatisme ook het nieuwe Koerdistan penetreert. 'Tien jaar geleden zag je nauwelijks meisjes met hoofddoek in Erbil. Nu nauwelijks meer zonder. De religieuze indoctrinatie sluipt ook onze maatschappij binnen. Stiekem. Wie weet wij wat over tien jaar hier niet meer mogen.'

Lees hier deel 1

Lees hier deel 1 van De eeuwige oorlog in het Midden-Oosten: de ‘long term killing’ van christenen

    Arnold Karskens is Neerlands meest onafhankelijke en ervaren oorlogsverslaggever. Muckraker. Nachtmerrie voor nazi’s en andere oorlogsmisdadigers. Auteur van tienŒ boeken. Onderzoeksjournalist die nooit ‘nee!’ als antwoord accepteert. Lastig, dwars & gehaat door zijn vijanden, maar Last Man Standing voor mensenrechten en vrijheid van meningsuiting.