Steeds meer vrouwen stappen in Afghanistan op de fiets. Hiermee eisen ze hun vrijheid in een door mannen gedomineerde cultuur op. Emancipatie op een mountainbike.

STEUN RO

Afghaanse vrouwen op de fiets. Het lijkt een combinatie die niet werkt en gedoemd is om te mislukken. Toch is ook in Afghanistan het aandeel vrouwen dat op de fiets stapt groeiende. Niet alleen uit recreatief oogpunt, waaruit de opkomst van het vrouwenwielrennen in Europa bestaat, maar met een nog veel belangrijkere boodschap erachter. Want vrouwen die fietsen staan voor emancipatie en in dat opzicht is het een kleine revolutie dat Afghaanse vrouwen de fiets op durven. Een filmpje over deze vrouwen, dat de afgelopen maanden op het internet circuleerde, is de preview van een documentairefilm. Sarah Menzies is de vrouw die de film over deze vrouwen maakt. 

Credit Claudia Lopez

‘Dit verhaal moest verteld worden. Het verhaal van deze moedige vrouwen, die in het huidige Afghanistan durven te fietsen’, aldus Sarah. ‘Door het hele land zijn vrouwelijke wielergroepjes opgericht en non-profitorganisatie Mountain2Mountain voorziet hen van fietsen, training en verdere ondersteuning, om op hun beurt nóg meer vrouwen op de fiets te krijgen.’ Nadat Sarah al diverse jaren met Mountain2Mountain samenwerkte, greep ze nu de gelegenheid aan om een film te maken, over een onderwerp waarop nog steeds een flink taboe rust in Afghanistan: fietsende vrouwen.

Ook al is het met een beetje hulp van buitenaf, het fietsprogramma wordt in principe in Afghanistan opgezet en is een initiatief vanuit de Afghaanse gemeenschap zelf. ‘Het is dus niet zo dat ze dit doen omdat, of zodat, we er een documentaire van maken.’ Sommige vrouwen die in de documentaire voorkomen hebben al van jongs af aan geleerd om te fietsen, doordat ze het van hun vader of broer hebben geleerd. Maar dat is uitzonderlijk in de door mannen gedomineerde cultuur. Veel meer vrouwen hebben het fietsen pas op latere leeftijd geleerd, doordat ze bij een team of club terechtkwamen. ‘Sinds we twee jaar geleden zijn begonnen met filmen, hebben er al zoveel vrouwen leren fietsen, dat is prachtig om te zien.’ In de provincie van Bamiyan is er nu een groep vrouwen die elke dag op de fiets naar het werk gaat. Dat gebeurt dan wel op mountainbikes, want de weg waarop de dames moeten rijden is een zandweg. In Kabul is er juist weer een groep vrouwelijke forensen die fietsen op oude stadsfietsen. ‘Het doel van deze dames is niet om koersen te gaan rijden, maar om te laten zien dat dit een normale manier van transport is – óók voor vrouwen.’

Nationale team

Mountain2Mountain werkt echter wel degelijk ook met competitieve fietsers. Niet zomaar een groep rensters, maar het nationale wielerteam van Afghanistan. Mountain2Mountain voorziet hen van professionele racefietsen om op te trainen en mee te koersen. Liv Cycling is de grote sponsor voor dit project, die de meeste fietsen daarvoor levert. Trainen gebeurt in en om Kabul, soms op gevaarlijke wegen, waar ook vrachtwagens zijn toegestaan. En de wegen zijn niet altijd netjes geasfalteerd. Even wat anders dan we hier in Europa gewend zijn dus.

Credit Jenny Nichols

Het Afghaanse nationale team wordt ook ondersteund door het Afghaans Olympisch Comité. De geschiedenis van het Afghaanse wielrennen begon al zo’n 30 tot 40 jaar geleden, toen een mannelijk wielerteam werd opgezet. Het vrouwenteam volgde niet veel later, omdat de dochter van de coach tegen haar vader zei dat zij óók graag wilde fietsen. Tijdens de burgeroorlog en de bezetting van de Taliban werd het vrouwenteam echter opgeheven. Sinds kort is het heropgericht en volgens Sarah sterker dan ooit tevoren. ‘Het is niet voor het eerst dat er dames in Afghanistan fietsen, maar zij zijn het wel die een blijvende verandering zullen bewerkstelligen. Daarvan ben ik overtuigd. Met de media-aandacht die ze krijgen uit binnen- en buitenland inspireren ze andere meiden uit het gehele land om ook op de fiets te stappen. De huidige voorzitter van het Afghaans Olympisch Comité, Fahim Hashemi, is eveneens erg behulpzaam geweest in het stimuleren van vrouwen om actief te worden in deze sport en in het opzetten van specifieke wielerprogramma’s voor vrouwen. Hij gelooft, net als wij, dat deze vrouwen voor een permanente ommekeer kunnen zorgen. Sommige jonge meisjes dromen nu al ervan om ooit in het nationale team terecht te komen, maar anderen willen gewoon fietsen zoals de jongens dat ook doen: naar school, naar de winkel of om gewoon het plezier van fietsen te ervaren.’ 

Trainen met wat hindernissen

De meiden van het nationale team moeten meer kilometers maken dan alleen het tripje tussen thuis en school of werk. Om te trainen rijden ze vaak heel vroeg in de ochtend, omdat het dan nog rustig is op de weg. Niet alleen is dat veiliger qua verkeer, maar het geeft ook minder kans om lastiggevallen te worden door jongens en mannen. Het is immers een proces dat nog niet op zijn eindpunt is, de emancipatie. Een andere veiligheidsmaatregel is dat ze altijd op een andere locatie en op andere tijden sporten. ‘Ze hebben geen vast schema, dus als iemand negatieve intenties heeft kan hij hen niet zomaar ergens opwachten.’ Vaak zijn er ook enkele mannelijke fietsers bij die als een soort beveiligers fungeren. En in veel gevallen zijn de dames niet eens te onderscheiden van hun mannelijke collega’s. Ze dragen er namelijk niet de opvallende en strakke lycrakleding zoals dat in de westerse wereld gebeurt, maar hebben veel losser zittende, bedekkende kleding. Dat is tegen de zon en de viezigheid op straat, maar helpt dus ook om de dames gemakkelijk te laten opgaan in een groep fietsers. 

Wat de meiden ervaren tijdens hun trainingsritjes varieert van het van de weg gereden worden – wat wielrenners in Nederland ook nog wel eens meemaken -, tot waterflesjes die vanuit rijdende auto’s naar hen worden gegooid. Of ze krijgen allerlei verwensingen en scheldwoorden naar hun hoofd geslingerd. Maar er zijn daarentegen ook genoeg mensen die hen steunen en die dat ook uiten. Toen een van de rensters uit het nationale team door een motorrijder ondersteboven was gereden en in het ziekenhuis belandde, was het de gouverneur van de provincie die de bestuurder van de motor opspoorde en hem in de gevangenis zette. ‘Gelukkig zie je dat de meiden steeds meer positieve ervaringen krijgen en dat ze steeds minder worden lastiggevallen.’

Naar de Olympische Spelen

Om de dames van het nationale team nog professioneler te laten trainen heeft Mountain2Mountain al diverse internationale trainingskampen georganiseerd. Daar krijgen de rensters dan ook eens training van professionele mensen buiten Afghanistan. ‘Dat is natuurlijk een enorme gebeurtenis voor het team. Veel van de meiden zitten nog op school of moeten werken, dus definitief naar het buitenland vertrekken voor hun sport kunnen ze niet. Maar dat Mountain2Mountain dit organiseert voor deze moedige vrouwen is een mooie beloning voor de prachtige prestatie die ze leveren op de fiets. Dan bedoel ik niet alleen sportief, maar juist door wat ze op het gebied van emancipatie voor elkaar krijgen.’

Credit Jenny Nichols

De wedstrijden die het team rijdt zijn momenteel nog beperkt tot in de regio. Recentelijk hebben ze een koers in Kazachstan gereden en eerder reden ze al koersen in Azië. Afgelopen herfst waren ze zelfs aanwezig op de Aziatische Spelen in Zuid-Korea. ‘Maar hoe mooi zou het zijn als ze uiteindelijk op de Olympische Spelen kunnen fietsen? Veel meiden dromen daar wel al van, om daarnaar toe te gaan als renster of als coach. Maar over het algemeen hebben alle dames, de competitieve rensters en de recreatieve fietssters, één voornaamste ambitie. Dat is om fietsen in Afghanistan voor alle vrouwen toegankelijk te maken. Het nationale team kan dat doen door zich te laten zien in wedstrijden en op internationaal niveau deel te nemen aan koersen. En dat wordt alleen mogelijk gemaakt door de goede ondersteuning van organisaties als Mountain2Mountain en Liv Cycling.’

De Afghan Cycles film

Sarah Menzies is al twee jaar bezig met de film, wanneer hij uitkomt is nog niet bekend. Financiering ervoor gebeurt door middel van crowdfunding, dus pas zodra er genoeg inkomsten zijn om de film uit te brengen zal dat gebeuren. In de film wordt niet alleen het nationale team, maar ook de gewone Afghaanse vrouw op de fiets in beeld gebracht. Er wordt getoond hoe meisjes veel zelfstandiger worden als ze kunnen fietsen om naar school of werk te gaan. Meiden met verschillende etnische en economische achtergronden komen in de film voorbij. Eén ding hebben ze gemeen: het zijn allemaal jonge meiden, tussen de 16 en 22 jaar oud. De nieuwe generatie in Afghanistan die het land kan veranderen, voorgoed. 

Meer informatie

www.afghancycles.com

    Jeanine Laudy (1987) studeerde Politieke Wetenschappen en Management, maar ontdekte daarna haar liefde voor het schrijversvak. Als journalist, auteur en (eind)redacteur werkt ze voor diverse tijdschriften en uitgeverijen. Wielrennen is haar hobby en het primaire onderwerp waarover ze schrijft, maar ook andere sporten, cultuur en verhalen met aandacht voor de psyche zijn terug te vinden in haar werk.