De kogel is door de kerk – er komt een referendumwet. Dik tien jaar na Fortuyn.

STEUN RO

Het passeerde een beetje stilletjes, geruisloos bijna, op sokken. De grootste democratische vernieuwing in decennia, en zeker sinds de Fortuyn-revolte: de Tweede Kamer heeft ingestemd met het wetsvoorstel dat een raadgevend referendum mogelijk maakt.  Er moet haast een wonder gebeuren wil de senaat niet volgen.

Weet u nog? Pim Fortuyn beloofde dat hij de ramen zou openzetten, om de bedompte lucht van de regentenkliek te verjagen. Toen het doek viel voor de PVV nam D66 het stokje over, met een al even treurig slot. De voorvechter van de gekozen burgemeester, Thom de Graaf, eindigde als benoemde burgervader in thuishonk Nijmegen.

Om van al die andere plannetjes maar te zwijgen, zoals een gemengd kiesstelsel (een mix tussen landelijk en districten). Alexander Pechtold mocht als troost wat commissies aan het werk zetten en uiteindelijk verdween alles, conform het script, keurig in de bureaulade.

Voxpoppen

En dat terwijl alles bedoeld was als invoelend antwoord op De Kloof tussen politiek en volk, die ver uit elkaar gegroeid waren. Onder de Haagse kaasstolp zouden ze geen idee hebben wat er leefde in het land. De Kloof. Gestoord werd je ervan, er was geen debat of het werd er met de haren bij gesleept. Ook de media hielden niet op met voxpoppen, net zo lang tot je dacht – laat die kloof alsjeblieft behalve breed ook heel diep zijn, zodat alle grootbekken hun eigen geschreeuw per echo retour krijgen.

Een zekere afstand tussen kiezer en volksvertegenwoordiger is namelijk best prettig, net als een minimum aan verstand van zaken. Zonder financieel specialisten en juristen, om twee voorbeelden te noemen, zou de Kamer haar controlerende en wetgevende taken minder goed vervullen.

Niettemin hebben politici zich het lazarus gekoffiehuisd en gemarktpleind. Een heel kabinet ging honderd dagen op pad, voor ze een pen op papier durfden te zetten.

Gejeremieer

Het heeft ontluisterend weinig geholpen. Rond eenderde van de bevolking heeft vertrouwen in de overheid, dat is nog minder dan in Spanje en Italië. Denk aan al het gejeremieer en gekanker op die “zakkenvullers”. Terwijl we zonder meer goed scoren als het gaat om corruptie, transparantie en efficiëntie van het openbaar bestuur, zoals Martin Sommer onlangs aan de hand van een serie fraaie internationale ranglijstjes liet zien in de Volkskrant. Een bizarre paradox.

En nu zegt mijn linkerteen, ja die met dat eksteroog, dat juist dat gebrek aan directe democratie daar debet aan is. Vertrouwen gaat twee kanten uit. Er is wel heel veel gepraat, maar echt veel vertrouwen is er niet gesteld in de kiezer. Met als dieptepunt het Verdrag van Lissabon – de Europese Grondwet met een likje verf – dat zonder referendum erdoor werd gedrukt ondanks het duidelijke njet tegen die Europese Grondwet. Dat zeg ik, nota bene, als eurofiel… maar is het een ware eurofiel dan ook niet te doen om de principes van de democratische rechtsstaat?

Straks kunnen burgers dus een referendum over een nieuwe wet voor elkaar boksen als ze minstens 300.000 handtekeningen weten te verzamelen. Dat zal in verreweg de meeste gevallen niet gebeuren, maar er zullen uitzonderingen zijn. Over thema's die léven en niet als zodanig onderwerp zijn geweest van verkiezingen (nog afgezien van het feit dat een coalitie van meerdere partijen per definitie met verrassingen op de proppen komt).

Harakiri

Eindeloze mogelijkheden. Rookverbod, de publieke omroep – en ook 50Plus beschikt als het blijft oprukken over genoeg achterban om, zeg, de pensioenen tot onderwerp te maken.

Dat de uitslag niet bindend is, zegt bovendien weinig. Bij een overduidelijke uitslag plegen politici harakiri als ze die naast zich neerleggen – ik wijs er even op dat ook het referendum over de Europese Grondwet in 2005 formeel gezien niet bindend was.

Een referendum kan zuurstof in het debat pompen. Werkelijk verfrissend lijkt mij een eventueel referendum over een nieuw verdrag voor de EU, tegen de tijd dat het zover is. En dan zonder de arrogantie, laksheid en bangmakerij ("het licht gaat uit!") van de vorige keer graag.

Ja. Laat Mark Rutte alvast oefenen op een gepassioneerd betoog. Hij zal het nodig hebben.

 

 

    Journalist en columnist. Schrijft over alwat voor zijn pen komt, van Haagse politiek tot terrorisme. Beukt er graag op los met de filosofenhamer. Classicus en volgeling van Dionysus, liefhebber van spot en ironie, slaat nooit een cappuccino af.

    Geef een antwoord