Het netwerk van jezuïeten en inlichtingen-chef Sanders die Kriegsberichter Wim Sassen en Jodenjager Andries Riphagen naar Argentinië hielp ontsnappen.

STEUN RO

De bekende radiopropagandist Willem “Wim” Sassen kreeg na de bevrijding van het Alkmaars verzet een duikadres aangeboden. Samen met zijn jongere broer Alfons dook hij onder bij de familie B. totdat het veilig voor hem zou zijn om naar Spanje uit te wijken. Twee maanden lang zat hij verborgen totdat zijn vriendin Miep van der Voort zijn locatie aan de opsporingsdiensten opbiechtte. Broertje Alfons was inmiddels overgeplaatst naar Amsterdam waar hij voor Wim Sanders, chef van de Centrale Inlichtingendienst en later van het BNV als penetratieagent nr. 210 ging werken. Sanders, vrienden van de Alkmaarse verzetskring, Pierre de Bie, Ed Conijn en Wims studievriend de voormalig Zwart-Fronter Anthony Mertens zouden bedenken hoe ze Wim Sassen het land zouden uitloodsen. Voordat deze kon uitwijken werd hij door de geallieerde opsporingsdiensten opgepakt en afgevoerd naar het beruchte verhoorcentrum Fort Blauwkapel. Een detentiecentrum waar Abwehr-kopstukken, spionnen en zware collaborateurs werden verhoord. Niet de minste plek.

Uitbraak?

Wonder bij wonder kreeg Wim vrij snel een geprivilegieerde status. Hij was namelijk bereid om het Duitse ondergrondse netwerk voor de geallieerde contraspionagedienst op te rollen in ruil voor een voorkeursbehandeling. Hij kreeg een geallieerd uniform en werd ingezet als celspion. Dat hij echter over een dubbele agenda beschikte bleek enkele maanden later toen duidelijk werd dat hij van plan was die procureurs-generaals om te leggen die van plan waren om zijn SS-kameraden de doodstraf op te leggen voor hun acties aan het Oostfront. Zijn privileges werden ingetrokken. Sassen zocht direct een uitweg. Zoals de officiële geschiedenis weergaf, zou hij op kerstavond tijdens een toneelstuk ontsnapt zijn op een klassieke wijze, in Brits uniform en door doorgesneden tralies. Wat werkelijk zich afspeelde was dat hij op de 15de december 1945 ontsnapte met hulp van buitenaf. Niet alleen, maar met twee andere gedetineerden. Eenmaal buiten week hij uit naar Amsterdam waar zijn boezemvriend Anthony Mertens woonde. Mertens was inmiddels hoofdredacteur van het conservatieve jezuïetenblad De Linie dat gehuisvest was in het Roothaanhuis aan de Rozengracht 133. Een locatie waar meer voormalige collaborateurs en nazi-propagandisten werk hadden gevonden en bescherming genoten van de jezuïeten. Bij Mertens thuis kon Wim niet blijven. Hij werd ondergebracht bij de fotograaf van het blad. Ondertussen betrok Mertens Wim bij een ondergronds netwerk van uitgeweken Vlaamse collaborateurs die met hulp van de vermogende textielhandelaar Harry van Puijenbroek een dekmantel hadden opgezet. De dekmantel, een internationaal handelsfirma met de naam Eximorg, zou voortvluchtige kameraden voorthelpen naar bestemmingen in Spanje, Ierland en het einddoel Argentinië. De communicatielijnen verliepen via sympathisanten van het nazi-regime en de jezuïeten die in het buitenland verbleven. Tijdens Wims tweede duikperiode vertaalde hij religieuze werken voor de jezuïeten uitgeverij. Enkele maanden later was zijn pas klaar en zijn eindbestemming bekend. Spanje werd het niet maar Dublin, Ierland. Daar zou hij verwelkomd worden door het jezuïetennetwerk totdat zijn volgende eindbestemming geregeld werd, namelijk Buenos Aires, Argentinië. Op een valse pas en onder een schuilnaam vloog Wim Sassen vanaf Schiphol door naar de Ierse hoofdstad. Zo eenvoudig was het.

Riphagen ook

Inlichtingen-chef Sanders hielp niet alleen Willem Sassen. Een ander die door Wim Sanders werd voortgeholpen was de beruchte Jodenjager en souteneur Andries Riphagen. Ook hij kon rekenen op het netwerk van jezuïeten in Madrid en bij zijn aankomst in Buenos Aires. Net als bij Wim Sassen werd ook met hem een deal gemaakt. Riphagen kreeg huisarrest en moest bijstaan in verhoren van bekende SD-kopstukken en joden verraders.

Betrapt

Mertens en de fotograaf Van der Rande werden pas veel later gearresteerd wegens hulpverlening aan een voortvluchtige collaborateur. Ik zeg collaborateur omdat Wim Sassen nooit, ook niet bij verstek, veroordeeld is geweest voor oorlogsmisdaden. Tijdens het proces verklaarde Mertens dat hij hem uit christelijke naastenliefde en barmhartigheid had geholpen. Wim Sassen zou na Dolle Dinsdag (sept 1944) zijn diensten aan het verzet hebben aangeboden. Hij was tot inkeer gekomen, daarom had Mertens hem geholpen.

Na deze affaire bleef De Linie voortbestaan. Een aantal jezuïeten van het Roothaanhuis wierf katholieke jongeren om de anticommunistische boodschap via het blad of pamfletten te verspreiden.

De val van Sanders

Bij Wim Sanders speelden andere motieven een rol om speciale collaborateurs te ondersteunen. Zijn interesse lag in de vergaring van info over economische collaborateurs, SD medewerkers en een deel van de oorlogsbuit. Deze was in beslag genomen door foute rechercheurs die tijdens de bezetting Joodse huizen hadden leeggeroofd. Sanders wilde namelijk geld inzamelen voor de oprichting van zijn eigen inlichtingendienst. Dit werd bijeen vergaard door chantage middels verduisterde inlichtingenrapporten van het BNV of door het opsporen van Joods vermogen dat ondergebracht was op duikadressen. Uiteindelijk viel voor Sanders het doek tijdens een vete met BNV-chef Louis Einthoven, waardoor hij uit de nationale veiligheidsdienst werd gezet. Het weerhield hem echter niet om zich op de achtergrond met inlichtingenpraktijken bezig te houden. Hij had zijn netwerk uitgezet. Als voormalig chef van een inlichtingendienst bleef hij op de achtergrond advies verlenen aan (privé-) geheimdiensten zoals de beruchte anticommunistische privé-inlichtingendienst SOAN. De Stichting Opleiding Arbeidskrachten Nederland zou tussen 1949-1950 het nieuws halen als corrupte privé-inlichtingendienst die te buiten ging aan smokkel, handel in inlichtingendossiers, internationale wapenhandel, chantage, moord, om maar een paar zaken te noemen.

Argentinië

Ondertussen zaten Riphagen en Wim Sassen in Argentinie en broertje Alfons Sassen in Ecuador. Riphagen onderhield nauwe contacten met de Argentijnse president Perón en de Sassen broers eindigen als internationale wapenhandelaren. Als anticommunistische experts verleenden ze hand en spandiensten voor de Duitse en Noord-Amerikaanse inlichtingendiensten en traden op als contraspionage-adviseurs voor militaire junta’s en cocaïne-baronnen. ‘De slager van Lyon’ Klaus Barbie was in Bolivia hun beste vriend.

Journalist in hart en nieren

Willem Sassen bleef al die tijd zijn journalistieke werk vanuit Argentinië voortzetten. Hij schreef artikelen voor De Linie die Mertens onder zijn eigen naam liet plaatsen. Ook met andere journalisten en redacteuren die tijdens de oorlog verslaggever (Kriegsberichter) waren geweest werden de krachten gebundeld. Onder een pseudoniem vertaalde hij diverse werken voor De Linie en tijdens het Eichmann proces kwamen zijn artikelen in Time Life, Duitse bladen als Der Stern en De Telegraaf. Het blad waar hij in het najaar nog hoofdredacteur van was geweest (Nieuws van den Dag). Dat Willem bleef geloven in de nazi-ideologie bleek ook uit het geven dat hij in neonazi bladen het nazidom verheerlijkte. Een aantal van die magazines werd door de Oud-Oostfronter Paul van Tienen in Nederland uitgegeven.

Justitie kon weinig doen

De Nederlandse Justitie wist van de verblijfplaats van zowel de Sassens als Riphagen. Het leidde echter nooit tot vervolging. Riphagens zwarte collaboratieverleden werd pas na zijn dood bekend. Aan de Sassens kwam men niet. Ze hadden banden met de CIA, DEA en de BND. De Koude Oorlog was volop gaande. Hun expertise in contraterreur, propaganda en internationale wapenhandel was van grote waarde. Alfons kwam zelf naar Europa toe om voorlichting te geven op politiecongressen over de bestrijding van linkse terroristische organisaties. Hij was er heel trots op dat in zijn eigen land Ecuador met zijn hulp de “roden” nooit een kans hadden gehad om invloed uit te oefenen. Zowel Wim als Alfons bleven als een St. Joris de communistische draak bestrijden met pen en zwaard.

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen.

Zie hier voor meer informatie!

Mijn gekozen waardering € -
tarzanvanlimburg@gmail.com'
Botman is een onafhankelijke non-fictie auteur betreffende de volgende onderwerpen Tweede Wereldoorlog geschiedenis, inlichtingendiensten, biografieën over collaborateurs en spionnen, Koude Oorlog, huurlingen in Afrika en Indonesië, onafhankelijkheidsstrijd RMS, clandestiene operaties MI6 en CIA. Alle informatie is verkregen door intensief archief onderzoek, interviews en privécollecties. Inmiddels zijn er over deze onderwerpen vier non-fictie boeken bij Uitgeverij Aspekt verschenen: De intriges van de gebroeders Sassen (2013), De Tarzan van Limburg (2019), Beruchte Collaborateurs op vrije voeten (2020) en De Nederlandse Rattenlijn (2021), plus een aantal artikelen in de Alkmaarse Courant, De Morgen, Het Nieuwsblad, Het Parool en de Oud Hagenaar.