Marcus du Sautoy is wiskundige en de opvolger van Richard Dawkins als hoogleraar Public Understanding of Science in Oxford. In zijn nieuwe boek ‘Wat we niet kunnen weten’ verkende hij de grenzen van de wetenschap, waarschuwt voor The Butterfly Effect – en vond zowaar een plekje voor God.

STEUN RO

Halverwege het gesprek in een kamertje bij zijn Amsterdamse uitgeverij pakt Marcus du Sautoy een pendulum uit zijn tas, zo’n stang met daaraan een kogel aan een kabeltje. Hij pakt het kogeltje vast, trekt het schuin omhoog en laat het los. Op volledig willekeurige wijze begint het in de rondte te zwenken, aangetrokken en afgestoten door de zes magneten die in de bodem zitten. Na een paar tellen bereikt het een hoekje, boven één van de magneten, waar het cirkeltjes begint te draaien. ‘Zie je? Het is totaal onvoorspelbaar waar het kogeltje uitkomt,’ zegt Du Sautoy. ‘Dat proces is volledig random. Maar ik weet zeker dat het boven een van de magneetjes uitkomt en zodra dat is gebeurd, weet ik wat er verder gebeurt. Dus er is wel degelijk een mate van zekerheid.’

Het favoriete speeltje van de populaire Britse wiskundige en hoogleraar Public Understanding of Science aan de Universiteit van Oxford illustreert wat hij in zijn ruim 400 pagina’s tellende boek op kleurrijke wijze uiteenzet: er zijn dingen in het leven, in het universum, die we domweg niet kúnnen voorspellen, maar dat betekent niet dat alle kennis die de wetenschap levert onbetrouwbaar is.

In zeven hoofdstukken verkent Du Sautoy de uithoeken van de wetenschap, en gaat hij in op de chaostheorie, de deeltjes- en kwantumfysica, de astronomie, de relativiteitstheorie, het bewustzijn en de getaltheorie. Du Sautoy laat niet alleen zien welke raadselen er nog zijn, maar dat sommige ervan zeer waarschijnlijk nooit ontrafeld zullen worden.

De chaostheorie stelt bijvoorbeeld dat in dynamische systemen heel kleine veranderingen, soms gigantische gevolgen kunnen hebben, die niet te voorspellen zijn. Het beroemde voorbeeld is dat een vlinder in Brazilië, met het wapperen van de vleugels, maanden later een orkaan kan veroorzaken in Texas, omdat zich allerlei effecten opstapelen en die zo uiteenlopend zijn, dat ze niet te voorspellen zijn.

Ik schrijf menselijke verhalen over wetenschap en het wetenschappelijk bedrijf, voor onder meer De Volkskrant, De Correspondent, Marie Claire en Science Magazine. Liefst over alledaagse en maatschappelijke onderwerpen. Ik won de AAAS Kavli Science Journalism gold award 2016.