In 1985 was Dnjepropetrovsk, als nucleair centrum van de Sovjet-Unie, verboden gebied voor buitenlanders. PSV speelde de uitwedstrijd tegen Dnjepr destijds dan ook 150 kilometer verderop. En nu zal ook Ajax zijn Europa League-ontmoeting niet in het oostelijk deel van het door conflicten verscheurde Oekraïne afwerken. Op last van de UEFA wordt donderdag uitgeweken naar Kiev.

STEUN RO

Het is weliswaar dertig jaar terug, maar ex-PSV’er Rob McDonald weet het nog precies. ‘We speelden in Krivoj Rog, omdat de Russen bang waren dat we hun nucleaire basis in Dnjepropetrovsk wilden zien.’

De geschiedenis herhaalt zich deze week. Ajax moet, voor de uitwedstrijd in de Europa League, naar Kiev. Dnjepr Dnjepopetrovsk mag niet thuisspelen van de UEFA. Daarvoor is het te onrustig in het oosten van Oekraïne.

‘Alsof we van Mars kwamen.’

Maar we gaan eerst terug in de tijd. PSV had in 1985, het was voor het eerst, een kok bij zich. En er was meer om je over te verbazen. Een souvenir voor zijn moeder kon Rob McDonald niet vinden. ‘Ik kocht in elk land waar ik kwam wel iets van potterie. Maar daar zag je echt niks. Toen ik in een supermarktje om de hoek wat eten wilde kopen, rekenden ze daar nog op een telraam’, aldus de ex-PSV’er, die zich ‘voortdurend aangestaard’ wist. ‘Alsof we van Mars kwamen.’

Zelfs in het stadion keek iedereen vooral. McDonald herinnert zich nog maar al te goed dat het stadion goeddeels was gevuld met militairen. ‘Het zat vol met mannen in bruine pakken.’ Verplicht klapvee, dat zich echter zeer gedeisd hield. ‘Het gaf die wedstrijd een extra raar sfeertje. Voetbal is emotie, en zeker Europees voetbal is vaak heel hectisch. Maar dáar had het met passie niks te maken.’ Hoewel hij voor- en nadien nog veel plekken kwam, noemt McDonald in een interview met de kranten van De Persdienst de ervaringen 30 jaar later ‘nog steeds de gekste uit mijn voetballoopbaan.’

‘Dat is allemaal wel enorm veranderd hoor’, lacht Evgeniy Levchenko. De voormalig voetbalprof zag de sport in zijn geboorteland de laatste jaren almaar populairder worden. ‘De clubs hebben allemaal een hele grote aanhang, al is het maar de vraag hoeveel mensen van Dnjepropetrovsk naar Kiev reizen. Ajax is weliswaar altijd heel populair in Oekraïne geweest, ze beseffen daar ook wel dat het team niet meer te vergelijken is met de ploeg uit glorietijden.’

Om politieke redenen nooit kampioen

Dnjepr Dnjepropetrovsk werd, ten tijde van de Sovjet-Unie, tweemaal landskampioen, in 1983 en 1988. Kampioen van Oekraïne mocht de club – na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie – echter nooit worden. Die eer was voorbehouden aan Dinamo Kiev en Sjachtar Donetsk. Letterlijk. Levchenko: ‘Dnjepr heeft heus weleens eerste gestaan, maar werd om verschillende politieke redenen nooit kampioen.’

De oligarch Igor Kolomoyskyi, die bij Dnjepr – Dnipro in het Oekraiëns – aan de touwtjes trekt, heeft net even wat minder in de melk te brokkelen dan zijn collega’s elders. Dat pleit ook voor hem. Levchenko: ‘Dat betekent ook dat hij nooit wedstrijden zal proberen te beïnvloeden. Dnjepr koopt geen wedstrijden, dat weet iedereen in Oekraïne, de club wil vooral leuk voetbal spelen.’ Levchenko noemt Dnjepr een ploeg van de toekomst. ‘Dnjepr is echt een team, het draait niet om één of twee sterren.’

Drugsbezit

Ajax is gewaarschuwd. AZ is de enige Nederlandse ploeg die bij Dnjepr won, in 2005 werd het 1-2. Het waren de jaren dat AZ steevast clubs uit het oosten lootte. Eind 2004 was het AZ van Co Adriaanse al op bezoek bij Amica Wronki, voorjaar 2005 volgde een trip naar Sjachtar Donetsk. Het seizoen erop, met Louis van Gaal aan het roer, was het niet anders. Voorafgaand aan de trip naar Dnjepropetrovsk was al een bezoek gebracht aan Krylya Sovetov Samara. Toch zou juist het uitduel met Dnjepr, dat AZ met 1-2 won, het nodige veranderen.

Op de heenreis al ontstonden er problemen toen op het vliegveld in Oekraïne een AZ-fan, die op de door de club gecharterde vlucht zat, aangehouden werd vanwege drugsbezit. En de terugvlucht werd danig vertraagd door een dronken supporter die én te laat bij de gate arriveerde en vervolgens door de piloot de toegang tot het vliegtuig werd ontzegd. De flinke vertraging deed Van Gaal besluiten in het vervolg op door de club geregelde vluchten zowel fans als pers te weigeren als medepassagiers. Pas vier jaar later, onder Ronald Koeman, kwam een eind aan die ban.

PSV ging tweemaal onderuit bij Dnjepr, zowel in 2012 als 1985. McDonald: ‘We hebben volgens mij nooit een tegenstander met een betere conditie getroffen. Die gasten waren fit, ongelooflijk.’ PSV werd in 1985 door een 1-0-nederlaag, na de 2-2 in eigen stadion, uitgeschakeld. ‘Maar het is onze winst dat wij weer gewoon naar huis kunnen’, noteert een Nederlandse verslaggever die avond uit de mond van een lid van de PSV-delegatie.

Toch zegt McDonald, die namens het CBV probeert Nederlandse voetbaltrainers in het buitenland aan de man te brengen, zonder bezwaard gemoed een trainer in Oekraïne aan te bevelen. ’Als er een aanbod uit Noord-Korea of Afghanistan komt, zou ik het niemand aanraden, maar Oekraïne wel hoor. Ook al is er veel veranderd na de crisis op de Krim, ik heb er geen slecht gevoel bij.’

Speelde PSV destijds op 150 kilometer van Dnjepropetrovsk, Kiev ligt op bijna 400 kilometer afstand. De UEFA acht dat veilig genoeg. Levchenko: ‘Er zou ook wel in Dnjepropetrovsk gespeeld kunnen worden, het is er – weet ik van vrienden – vrij rustig. Maar de voetbalautoriteiten willen elk risico vermijden.’

Het NSC Olimpiyskiy-stadion in Kiev ligt op loopafstand van Maidan, het Onafhankelijksheidsplein. Hier begonnen de protesten tegen de pro-Russische president Viktor Janoekovich in november 2013. De volksoproer leidde weliswaar vorig jaar februari diens aftocht in, maar was ook de inleiding voor de Russische annexatie van de Krim en de bloederige strijd in Donetsk, Charkov en Loehansk.

De Jan van Halst van Oekraïne

Ook Levchenko raadt een bezoek aan Oekraïne niet af. Maar, erkent hij, dat wil niet zeggen dat de rust is wedergekeerd. Dat de laatst gekozen politici hun beloftes niet nakomen, zorgt voor nieuwe wrevel. ‘Er zijn zoveel mensen met tegenstrijdige belangen.’ Hij ziet weliswaar dat het aantal incidenten afneemt, maar ‘een oplossing is nog lang niet in zicht. In sommige delen van het land wordt nog gevochten, op andere plekken wordt het staakt-het-vuren niet gerespecteerd. Als ik zeg dat het wat rustiger is, vraag ik me direct ook weer af hoe lang dat zo blijft.’

Vandaar ook dat het voor Levchenko logisch is dat hij in Nederland blijft wonen. Hij mag dan regelmatig door de Oekraïense televisie worden ingehuurd voor analyses (‘Ik ben de Jan van Halst van Oekraïne’), Nederland is en blijft zijn uitvalsbasis. ‘Hier voel ik me veilig’, zegt hij onomwonden. ‘In Nederland is heus ook niet alles perfect, maar de vrijheid van meningsuiting die je er hebt, waardeer ik heel erg. Democratische normen en waarden zijn heel belangrijk voor mij.’

Edward Swier was er bij op de Olympische Spelen in Peking en Londen, deed verslag van Wimbledon en Roland Garros. Schrijft tegenwoordig ook over voetbal. Reed naast honderden andere koersen tien keer de Tour de France, in de volgerskaravaan. Zat er met zijn neus bovenop, maar zag niet alles.