In de voormalige compound van Dutchbat in Srebrenica moet een museum komen dat vooral de verhalen van de Nederlandse militairen vertelt. Niet iedereen zit daar op te wachten.

STEUN RO

'Het is een rampzalig idee,' zegt Wahid Mesanovic op de trappen van het kleine winkelcentrum in het hart van Srebrenica. Hij is net als vele anderen in de voormalige VN-enclave niet te spreken over het plan een Dutchbat-museum te openen in de oude accufabriek in Potocari, de voormalige compound van het Nederlandse bataljon. In 1995 bleek Dutchbat niet in staat de moslimbevolking te beschermen tegen Servisch geweld. Binnen enkele dagen werden zo'n 8000 mannen gedood. 

De Nederlandse organisatie Pax wil nu in samenwerking met herinneringscentrum Kamp Westerbork de oude fabriek renoveren en verbouwen tot een museum waarin vooral de verhalen van de Nederlandse soldaten centraal staan. 

Het is stil op de oude compound. Gele politielinten waarschuwen voor instortingsgevaar. Er groeien bomen tussen de machines in de oude fabriek. Op een deur staat 'Geen Toegang' geschreven. Het is één van de vele herinneringen aan de Nederlandse soldaten die hier tijdens de jaren '90 gelegerd waren. Aan de overkant van de weg staan ruim 6000 witte paaltjes naast elkaar. Daaronder de overblijfselen van evenzoveel in massagraven gevonden slachtoffers. Zo'n 175 groene kunststof paaltjes staan daar sinds een paar dagen tussen, bovenop verse graven. Een paar dagen geleden werden hier opnieuw slachtoffers begraven. Elk jaar op 11 juli, de verjaardag van de val van Srebrenica, worden nieuw gevonden en geïdentificeerde lichamen begraven door nabestaanden. De witte stenen paaltjes worden later geplaatst, als de grond is ingeklonken.

Van der Steen_Srbrenica

Dood dorp
"Vraag maar aan je eigen soldaten of ze vinden dat ze dit museum verdiend hebben," zegt Mile Nikolic. Hij zit op een bankje in het park van Srebrenica. Er zitten meerdere oudere mannen in de schaduw. Net als Wahid Mesanovic vindt hij het een slecht plan. 'Ze kunnen die miljoen euro beter investeren in werkgelegenheid. Open een fabriek, zodat niet alle jongeren wegtrekken en hier aan het werk kunnen.' De werkeloosheid in Srebrenica is extreem hoog. Of zoals de 23-jarige Vesna Djukic het zegt: 'Dit dorp is dood.' Volgend jaar gaat ze trouwen, met een jongen van verderop. Ze kan niet wachten het dorp te verlaten. 

In één van de oude loodsen in Potocari hangen wat foto's uit 1995. Wanhopige vrouwen, een betraand kindergezicht, een close up van Ratko Mladic, kale beenderen in een open massagraf. Er is al een expositieruimte in Srebrenica. Maar hier draait het vooral om de verhalen van de moslimslachtoffers. De herinneringen van Dutchbat ontbreken. En die moeten in het nieuwe museum centraal komen te staan. 'Maar het gaat niet alleen om Dutchbat, er moet ook ruimte komen voor de verhalen van overlevenden', zegt Puco Danilovic van de Nederlandse organisatie Pax. Ook gaat Pax samen met herinneringscentrum Kamp Westerbork lokale gidsen trainen en opleiden. Een oude wachttoren en een observatiepost worden gerenoveerd en kunnen over twee jaar door toeristen worden bezocht. Het benodigde bedrag van één miljoen euro is door de Nederlandse ambassade in Sarajevo al toegezegd. 

Van der Steen_Srbrenica

Servische slachtoffers
In Bratunac, een dorp verderop, tegen de Servische grens aan, haalt men de schouders op over het museum. Hier negeren ze al jaren de activiteiten in Potocari. Op 12 juli, een dag na de grote herdenking in Srebrenica, herdenken ze hier hun eigen doden. En dat zou ook in de oude accufabriek moeten gebeuren, vindt de Bosnische Serviër Branko Dadic. 'In het museum moet ook aandacht komen voor de Servische slachtoffers. Want nu denkt de hele wereld dat er in Srebrenica alleen maar moslims vermoord zijn. Het hele verhaal moet verteld worden.' Op 12 juli 1992 bijvoorbeeld, aan het begin van de oorlog, werden 69 Serviërs rondom Srebrenica tijdens de viering van een kerkelijk feest gedood door moslimstrijders. 

Dirk Mulder, directeur van herinneringscentrum Kamp Westerbork, beseft dat het bouwen van een museum in Srebrenica vergelijkbaar is met het betreden van een mijnenveld. 'Ik ken de situatie, ik weet hoe ingewikkeld die is. We willen proberen alle visies aan bod te laten komen, maar tegelijkertijd moet je ook beseffen dat je niet iedereen tevreden kunt houden.'

Verdeeldheid
En daar wringt nu juist de schoen voor Wahid Mesanovic. 'Dit gaat de Serviërs en Moslims in dit gebied alleen nog maar verder uit elkaar drijven.' Hij is zelf moslim en woont sinds een paar jaar weer in het oude zilverdorp, omringd door Serviërs die hem soms wel, en soms niet groeten op straat. 'Investeer die miljoen euro in iets dat de verschillende groepen bij elkaar brengt, dat ons samen aan het werk zet. Nu zal er altijd een groep zijn, die het oneens is met de inhoud van de tentoonstelling. Het is te vroeg voor een museum, het is echt een slecht plan.'

'En toch vind ik dat we 't moeten doen,' zegt Dirk Mulder van Kamp Westerbork. 'Als de vraag er ligt, en de mogelijkheden zijn er, dan moet je 't wel doen, naar mijn idee.'

Het Dutchbat-museum in Potocari moet over twee jaar opengaan. 

Marcel van der Steen schrijft en maakt radio en tv. Voor ondermeer VRT, RTL Nieuws en BNR werkt hij als freelance correspondent op de Balkan. Hij woont in Sarajevo, de hoofdstad van Bosniƫ en Herzegovina, het land dat symbool staat voor de ontmoeting en de strijd tussen Oost en West. Hij schrijft graag over zijn woonplaats, maar gaat ook regelmatig op pad. Omdat er ook zoveel verhalen te vertellen zijn in bijvoorbeeld Tirana, Ljubljana, Mitrovica of Novi Sad.