Urenlang zitten achter je computer; is het nu wel of niet schadelijk voor je gezondheid en ga je er eerder aan dood? Gemengde berichten komen erover in de media. Maar ook als het hogere sterfterisico er niet is kan computerwerk wel flink pijnlijk zijn voor je arm(en) en hand(en). Dat weet ik uit eigen ervaring. Ik vond het daarom tijd worden om nu eens op onderzoek uit te gaan welk toetsenbord en welke muis wellicht helpen tegen deze klachten.

STEUN RO

Laatst werden we weer opgeschrikt door het bericht dat er opnieuw uit wetenschappelijk onderzoek is gebleken dat zitten slecht is voor de gezondheid. Wie meerdere uren per dag op een stoel zit maakt veel meer kans om vroeg dood te gaan dan iemand die dat niet doet. Slecht nieuws voor de kantoorwerkers dus, want bij hoeveel kantoren is het niet zo dat de meeste werknemers ’s ochtends om half negen achter hun bureau gaan zitten en er ’s avonds om vijf uur weer achter vandaan komen? Alleen afgewisseld door een lunchpauze, zittend aan weer een andere tafel of in het ergste geval achter hetzelfde bureau.

Gelukkig berichtte NU.nl kort daarna van een ander onderzoek onder duizenden vrouwen dat het sterfterisico bij veel zitten wel meevalt – mits je een beetje onrustig op je stoel zit. Ze haalden een onderzoek uit het American Journal of Preventive Medicine aan, waaruit bleek dat vrouwen die lang achter een bureau zaten, maar wel ongedurig en beweeglijk waren, geen verhoogd risico op overlijden hebben ten opzichte van de vrouwen die geen kantoorbaan hadden en een meer actieve leefstijl. In principe zou je denken dat onrustig zijn juist iets negatiefs is, omdat het een teken is van stress of op zijn minst verhoogde alertheid. Niet dus. Goed nieuws, crisis averted.

Nou, niet helemaal. Misschien wel wat betreft het sterfterisico (wat natuurlijk best een fijne conclusie is), maar wie uren per dag achter een computer zit heeft wel grote kans om RSI, of KANS, op te lopen. En dat is ook geen pretje. Met de komst van de computer is al het werk van kantoormedewerkers beetje bij beetje meer naar de computer toe verhuisd en inmiddels zitten veel mensen bijna non-stop achter hun beeldscherm, toetsenbord en muis. In al die honderdduizenden jaren dat de mensheid op aarde is hebben we nooit eerder een volledige dag in eenzelfde positie achter een bureau gezeten en dus is de mens daar niet voor gemaakt.

In 1982 werd in Australië daarom voor het eerst de term RSI gebruikt, ‘repetitive strain injury’, als verzamelnaam voor allerlei pijnklachten die werden veroorzaakt door het herhalende kantoorwerk. Met een piek van RSI-klachten en -diagnoses rond de eeuwwisseling werd de term zodanig veel gebruikt dat men op zoek ging naar een nieuwe, ‘frisse’ naam. Daarbij kon men gelijk het woord ‘repetitive’ eruit halen, want sommige klachten ontstonden niet zozeer door een herhaling van bewegingen, maar door een verkeerde positie of een andere oorzaak. Het werd KANS: Klachten van Arm, Nek of Schouder. Niet omdat dat zo’n leuke afkorting in het Nederlands is, want in het Engels is het gewoon CANS: Complaints of the Arm, Neck and/or Shoulder. Welke naam het ook heeft, het kan verdomd vervelende klachten opleveren aan de genoemde lichaamsdelen.

In een flow
Zelf ben ik ook zo’n kantoorwerker die soms uren achtereen achter een computer zit. Ik ben nu 28 en werk sinds 2010 vier dagen per week op kantoor, achter een computer. Inmiddels zijn dat er nog maar tweeënhalve dag in vaste dienst, maar de overige uren zit ik vaak alsnog achter de computer om te schrijven voor een of andere opdrachtgever. En ik kan me goed concentreren, waarbij ik soms uren achter elkaar in een flow de uurtjes wegwerk. Niet onrustig op mijn stoel zittend dus, waarvan ik dacht dat dat juist beter was. Fout! Gelukkig zit ik wel relatief ontspannen achter mijn computer en neem ik niet een verkrampte, ineengedoken houding aan. Bij de Universiteit Leiden, waar ik de tweeënhalve dag per week vast werk, kwam ook bij elk nieuw bureau waar ik aan ging werken weer een ARBO-medewerker om te kijken naar de positie van mijn tafel, stoel en beeldscherm. Maar helaas gaat het niet alleen daarom.

Bij mijn eerste baan in 2010 was er de eerste RSI-constatering (eeh, KANS dus). Die was ook meteen het heftigst, want daar bestond het werk louter uit computerwerk. Er kwam nog geen geprint papiertje aan te pas. De pijn aan mijn rechterarm werd ondoenlijk en hoewel ik er toen nog niet een behandeling voor zocht, werd ik in juni van dat jaar op mijn fiets aangereden, waardoor ik mijn pink brak en daardoor één tot twee weken uit de roulatie was. Dat verhielp de klachten een beetje, maar kort daarna kwamen ze even hevig weer terug.

Optimale staat
Laat dat fietsen nu echter een belangrijke aanleiding zijn voor mijn zoektocht naar een oplossing voor het KANS-probleem. Want een pijnlijke arm is vervelend en eh… ja, pijnlijk dus. Maar het wordt pas echt vervelend als je er ook last van hebt bij je hobby. Ik begon in 2010 met wielrennen, ging in 2011 voor het eerst wedstrijden rijden en het fanatisme was zo groot dat ik binnen de kortste keren tussen de Nederlandse eliterensters én profs kwam te rijden. Dat niveau is enorm hoog en je moet daarvoor in optimale staat zijn om mee te kunnen. Een pijnlijke rechterarm helpt dan niet mee.

Inmiddels kan ik wel mee, maar is die KANS-arm nog steeds een groot aandachtspunt. Uiteraard ben ik nu vele malen beter dan toen ik begon met koersen, maar ten eerste verleg je telkens je eigen ambities en doelen en ten tweede moet je, ook met een hoger niveau, toch ervoor zorgen dat je lichaam in optimale staat blijft. En daarbij blijkt niet alleen de pijn in mijn arm an sich vervelend te zijn, maar het heeft ook nog zijn weerslag op de rest van mijn lichaam. Pas toen mijn fysiotherapeut me liet zien dat hij met een kleine massage aan mijn rechterarm direct mijn volledige rechterbeen weer had geactiveerd, waarvan ik voor de massage het gevoel had gehad dat er geen kracht in zat, merkte ik pas echt hoezeer het ene onderdeel in het lichaam effect heeft op het andere.

En dat was reden om er nu echt eens werk van te maken, van die positie achter de computer. Eens in de zoveel tijd naar de fysio om je arm (en dus hele lichaam) weer goed te krijgen is wel handig en gezellig, maar het is natuurlijk damage control. Dus ben ik een zoektocht begonnen naar een toetsenbord en muis die mijn klachten zouden kunnen verminderen.

Ik schreef diverse merken van computerelektronica aan, maar alleen Microsoft stond ervoor open (en antwoordde mij direct dezelfde dag nog) om me graag enkele toetsenborden te laten testen voor ik er eventueel een zou kopen. Microsoft lijkt me ook een bedrijf dat er voor haar werknemers een serieuze zaak van maakt om hen klachtenvrij te laten werken. In elk geval getuigt dit snelle antwoord er wel van dat ze zich graag op de markt zetten als een merk dat hier aandacht aan schenkt. Van geen van de andere merken heb ik ooit bericht gehad.

Een additionele tip van de fysiotherapeut was trouwens om een toetsenbord te kiezen zonder numeriek gedeelte. Veel mensen gebruiken dat gedeelte nooit, zeker als je niet veel met cijfers werkt. Ik gebruik inderdaad de numerieke toetsen boven het QWERTY-gedeelte en wat mij betreft mag het numerieke gedeelte aan de rechterkant dus direct weg. Een toetsenbord zonder numeriek gedeelte is smaller, wat beter is omdat je je hand dan meer naar voren in plaats van naar opzij kunt leggen. Daarmee belast je de spieren rondom je oksel minder.

Bollende V-vorm
Zoekende naar ergonomische toetsenborden zonder numeriek gedeelte, dan kom je al snel uit bij het Microsoft Sculpt Ergonomic desktop toetsenbord en de Sculpt Ergonomic muis. Een los numeriek gedeelte hoort erbij, maar die liet ik dus in de doos zitten toen het pakket bij mij thuis aankwam. Het toetsenbord is een groot geval, met een grote, bollende V-vorm. Je kunt ook nog een extra opzetstukje aan de onderkant erop monteren, zodat het toetsenbord aan de onderkant verder van het bureau afstaat als de bovenkant. Dat ziet er in eerste instantie raar uit, maar werkt wel goed. Bedenk maar eens dat iemand je vraagt om, als je staat, je onderarmen naar voren te steken en je handen ontspannen te houden. Dan liggen je vingertoppen een stuk lager dan je polsen. Het Ergonomic toetsenbord probeert deze houding na te bootsen, waardoor je handen heel ontspannen erop liggen. Door de spleet in het midden van de V-vorm kun je niet meer stiekem met de rechterwijsvinger de ‘b’ intoetsen (wat ik blijkbaar automatisch deed) en dat is in het begin heel erg wennen. Maar het dwingt je om op een hele nette manier met tien vingers te typen en dat zal alleen maar meehelpen met het voorkomen van KANS.

De bijbehorende muis is een groot bolletje, met een inkepinkje om je duim in te leggen. Door de bolvorm liggen ook hier je vingertoppen weer ontspannen naar beneden toe en hebben je handpalmen een goede steun. De scroll-knop is nog steeds funest voor je wijs- of middelvinger, dus daar zul je ook met deze muis aan moeten denken, maar de vorm van de muis helpt goed mee om klachten te voorkomen.
Voor dit setje betaal je wel iets meer dan voor het eerste beste toetsenbord dat je bij MyCom vindt. Voor het toetsenbord, de muis en het numerieke gedeelte betaal je 129,90 euro.

Een gradatie goedkoper en daarmee minder extreem is het Sculpt Comfort keyboard van Microsoft, met bijbehorende Sculpt Comfort muis. De eveneens aanwezige, maar wel lichtere V-vorm waarin het toetsenbord is gemaakt zorgt dus voor een meer ontspannen houding van je armen op het bureau, maar waar je met het Ergonomic toetsenbord (in elk geval met opzetstukje) juist je polsen hoger dan je vingertoppen hebt liggen, staat het Comfort toetsenbord met de bovenkant naar boven, waardoor je je armen weer een beetje omhoog moet halen en dat voel je door de spanning aan de bovenkant van je handen.

De muis is ook minder bol, waardoor je toch weer een meer verkrampte houding van je hand op de muis hebt. De Comfort-producten zijn dan ook duidelijk een goedkopere en dus minder ergonomisch functionerende versie van de Ergonomic-serie. Wellicht dat het voor sommige mensen voldoende is om hiermee te werken, dan is dat een prima betaalbare optie om van je KANS-klachten af te komen. Voor 84,90 euro heb je een toetsenbord en muis. Voor mij was dit zeker niet voldoende, maar dat komt wellicht ook door mijn fijne ervaring van het Ergonomic toetsenbord en de muis.

Vaste leveranciers
De ARBO-afdeling van de Universiteit Leiden wilde me ook graag helpen met mijn pijnlijke rechterarm en kwam opnieuw kijken naar mijn bureau, stoel en beeldscherm. Alles oké, ze hadden hun werk goed gedaan toen ik op deze werkplek ging werken. Omdat dat dus niet de aanleiding was voor de pijn in mijn rechterarm wilden ze graag een toetsenbord en muis voor me aanvragen om te testen. Omdat ze werken met bepaalde vaste leveranciers en Microsoft daar niet tussen zit kon ik helaas geen Sculpt Ergonomic toetsenbord en muis aanvragen, maar het gaf me wel de mogelijkheid nog enkele andere producten te testen.

Omdat mijn wens voor een smaller toetsenbord iets is wat ik ook aan de ARBO-medewerker had verteld, kwam hij met het Logitech Wireless Touch toetsenbord op de proppen. Een smal toetsenbord inderdaad, en zonder numeriek gedeelte. Maar wel met een touchpad aan de rechterkant. Touchpads zijn ook niet echt ideaal om KANS tegen te gaan en daarnaast kan ik op mijn werkplek gewoon een normale muis gebruiken, dus maakte ik geen gebruik van het touchpad. Ondanks dit touchpad is het toetsenbord wel nog steeds smaller dan een gemiddeld toetsenbord, waardoor je dus wel je muis nog gewoon meer naar voren kunt leggen in plaats van naar opzij. Daardoor zijn de toetsen echter zodanig klein geworden dat je er toch weer een krampachtige houding van krijgt. Onder andere de ‘home’- en ‘end’-knop kun je daarnaast alleen gebruiken door gelijktijdig nog een andere knop in te drukken, wat ook niet bevorderend is voor KANS – en daarnaast gewoon heel irritant, zeker als je veel tekst schrijft. Dit toetsenbord heb ik dus maar snel weer teruggegeven. Vooralsnog gebruik ik op de Universiteit daarom een regulier toetsenbord, omdat ik wel een nieuwe muis heb gekregen en we eerst maar eens kijken hoe het me de tweeënhalve dag per week dat ik er werk vergaat.

Intrigerend dingetje
Die muis die de Universiteit Leiden me aanbood was een heel bijzondere. De Delux Wow Grip muis is namelijk een verticale muis, waarbij je dus niet je hand met de handpalm naar beneden op de muis legt, maar waarbij je een soort joystick in je hand hebt. Een vreemde gewaarwording als je voor het eerst je hand eromheen legt. Maar je merkt wel direct dat je arm en hand er veel ontspannener bij liggen. Ook hier weer geldt dat de scroll-knop alsnog een gevaar kan betekenen voor je vingers, waar je dus zelf de discipline voor moet opbrengen om hem niet (te veel) te gebruiken, maar verder is dit een ware uitvinding. Als je veel grafisch werk doet zal deze muis niet nauwkeurig genoeg zijn, maar dan is een pen tablet het overwegen waard.

Ik zag voor het eerst mensen met een pen tablet werken tijdens mijn allereerste baan, bij de AVRO, op de internetafdeling en in de montage boots. Het zag er heel erg spannend uit en ik moet zeggen dat ik er toen best een beetje door geïntimideerd was. Ik vond die dingen intrigerend en mijn collega’s knap dat ze ermee konden werken. Jaren later kocht ik echter zelf een goedkope versie pen tablet en had ik dus zelf zo’n intrigerend dingetje. Het was een prima manier om KANS-klachten tegen te gaan: op een of andere manier kan je hand de houding van een pen veel beter aan dan die om een muis – ook al schrijven mensen niet ook al tienduizenden jaren met een pen.

Als tekstschrijver is een pen tablet echter minder ideaal, zeker als je soms redigeerwerk doet. Als je snel wilt schakelen tussen een toetsenbord en pen tablet, dan houd je de pen tijdens het typen even snel vast in je rechterhand (of linkerhand, als je links bent), tussen twee of drie vingers. Met de overgebleven vingers moet je dan nog typen en dat kan met één woord misschien nog wel gemakkelijk, maar als je een hele zin wilt schrijven is dat zeven- of achtvingerig nog best lastig. Omdat de driver van de pen tablet op mijn pc ook nog eens elke keer crashte heb ik de pen tablet daarom na een tijdje in een kast gelegd om niet meer te gebruiken. Als tekstschrijver was dit toch niet dé oplossing voor mijn KANS-probleem, maar voor andere beroepen is het dat misschien wel.

Dus…?
Goede producten zijn niet goedkoop, maar als je dagelijks achter de computer zit, dan loont het om geld te besteden aan een goed toetsenbord en een ergonomische muis. Werk je als ZZP-er en zijn een toetsenbord en muis essentieel voor je werk? Dan mag je de kosten hiervan aftrekken, wat een beetje helpt, financieel gezien. En werk je in loondienst, dan zou je baas er eigenlijk voor moeten zorgen dat KANS wordt voorkomen door een goed toetsenbord en goede muis. Geen reden dus om hierop te bezuinigen. Het Sculpt Ergonomic toetsenbord is voor mij het enige dat me echt helpt om in een ontspannen houding achter mijn bureau te zitten en pijnvrij lang achter elkaar te werken. Als tekstschrijver wil ik dan ook graag de 130 euro uitgeven om dit voor elkaar te krijgen. Ook de Delux Wow Grip muis bevalt me enorm goed en die zal ik daarom op de Universiteit Leiden blijven gebruiken. Of ik bij mij thuis de Sculpt Ergonomic muis van Microsoft of toch ook liever de Delux-muis met het Microsoft-toetsenbord combineer, dat ga ik nog even uittesten. Houd mijn Twitter in de gaten voor de eindconclusie over dit geheel!

Jeanine Laudy (1987) studeerde Politieke Wetenschappen en Management, maar ontdekte daarna haar liefde voor het schrijversvak. Als journalist, auteur en (eind)redacteur werkt ze voor diverse tijdschriften en uitgeverijen. Wielrennen is haar hobby en het primaire onderwerp waarover ze schrijft, maar ook andere sporten, cultuur en verhalen met aandacht voor de psyche zijn terug te vinden in haar werk.