Tijdens de Tweede Wereldoorlog bevond zich op het Hembrugterrein een van de grootste en belangrijkste Zaanse verzetshaarden. Zowel tientallen werknemers als de directeur waagden daar hun leven in de strijd tegen het nazisme. Desondanks ging deze wapen- en munitiefabriek begin jaren ’70 in zee met de tot levenslang veroordeelde, maar naar Spanje gevluchte oorlogsmisdadiger Auke Pattist.

STEUN RO

Douwe Soepboer, Frans den Hollander, Sjef Swolfs; het zijn maar drie van de talloze medewerkers op het Hembrugterrein die tussen 1940 en 1945 in opstand kwamen tegen de Nieuwe Orde. Terreinbewaker Soepboer en directeur Den Hollander overleefden met het nodige geluk de bezettingsjaren, laborant Swolfs stierf voor het vuurpeloton. Dat lot was na de oorlog ook hun tegenstander Auke Bert Pattist (Bilthoven, 9-10-1920) toebedeeld, als het aan de openbaar aanklager had gelegen. “Over ’t algemeen ben ik geneigd in zaken van voortvluchtige delinquenten een levenslange hechtenis te vragen”, sprak procureur-fiscaal J.E. de Ranitz in september 1948. “Ook houd ik mij het liefst verre van een ingrijpende straf als de doodstraf. In deze zaak zie ik evenwel geen andere mogelijkheid dan het Hof te verzoeken deze verdachte tot de doodstraf te veroordelen.” Het Bijzonder Gerechtshof besloot Auke Pattist een levenslange celstraf te geven.

Dat het zover niet kwam, had te maken met Pattists ontsnapping uit gevangenschap. Bij een bezoek aan de tandarts sloeg hij op de vlucht en wist uiteindelijk, via Duitsland en Frankrijk, in 1951 Spanje te bereiken. Onder het fascistische Franco-bewind verkreeg hij de Spaanse nationaliteit. Nederlandse uitleveringsverzoeken haalden niets uit; tot zijn dood bleef Pattist in Spanje.

‘Klappen’

Dat Pattist geen kleine oorlogsmisdadiger was, blijkt uit oude krantenverslagen en zijn strafdossier bij het Nationaal Archief. Onder invloed van zijn NSB-vader en -moeder bezocht Pattist na zijn middelbare school het door de Duitsers opgerichte nationaalsocialistische politie-instituut Schalkhaar. In 1942 behaalde hij zijn diploma en vertrok naar Amsterdam. Zijn politie-eenheid hield zich daar bezig met het oppakken van duizenden joden.

SchaapSchrijft levert creatieve teksten (zie schaapschrijft.nl en meitotmei.nl). Dat kunnen journalistieke producten zijn, maar ook levensverhalen en boeken. In opdracht of op eigen initiatief. Voor kranten, tijdschriften, uitgeverijen en particulieren. Op meitotmei.nl staat een selectie van zijn oorlogsverhalen.