Hé AIVD, luister je mee?

De celstraf voor twee oud-AIVD'ers, die staatsgeheimen gelekt zouden hebben aan de krant van wakker Nederland, roept veel vragen op.

Een mokerslag. Heleen S. en haar partner Hans H. zijn door het Hof in Den Haag in hoger beroep veroordeeld tot respectievelijk 16 en 8 maanden cel voor het lekken van staatsgeheimen aan De Telegraaf, in de zaak die bekend is komen te staan als de AIVD-lekzaak. Volgens hun advocaten gaan de twee vrijwel zeker in cassatie, wat begrijpelijk is, omdat de uitspraak nogal wat principiële juridische gevolgen heeft.

Bij de rechtbank waren de twee in 2010 nog vrijgesproken, omdat het bewijs tegen hen voortgekomen is uit het afluisteren en heimelijk observeren van Telegraaf-journaliste Jolande van der Graaf. In een rechtsstaat moet er wel een serieuze dreiging zijn voor de nationale veiligheid, voor de geheime dienst zo’n vergaand middel tegen een journalist mag inzetten – en daarvan was onvoldoende sprake, oordeelde de rechtbank. En het aldus onrechtmatig verkregen bewijs kon dan ook niet gebruikt worden tegen de twee andere verdachten, van wie S. destijds bij de AIVD werkte, terwijl H. oud-medewerker was van de dienst.

Maar in tegenstelling tot de rechtbank vindt het gerechtshof nu dat het bewijs uit de taps gewoon ingezet mag worden tegen beide verdachten. En dat roept onvermijdelijk de vraag op of er dan nog wel afdoende prikkels zijn voor de AIVD om zich in te houden in vergelijkbare situaties.

Explosief

Dat afluisteren werd ingezet door de AIVD nadat de Telegraaf op 28 maart 2009 een explosief stuk publiceerde met de titel AIVD faalde rond Irak. Explosief, niet omdat het zo gevaarlijk was voor de nationale veiligheid, al die gedateerde – en achteraf onjuist gebleken – inschattingen van tonnen zenuwgas etcetera, maar wél vanwege de politieke gevoeligheid. Op dat moment vonden net interne evaluaties plaats over de rapportages die de dienst in de aanloop naar de oorlog tegen Saddam Hoessein had uitgebracht, met het oog op de commissie-Davids, toen net ingesteld door premier Balkenende.

De Telegraaf liet er geen twijfel over bestaan: toenmalig AIVD-directeur Sybrand van Hulst had het kabinet op het verkeerde been gezet door inlichtingen van met name de Britten over Irakese massavernietigingswapens klakkeloos over te nemen, zonder eigen verificatie.

De nieuwe baas van de dienst, Gerard Bouman, reageerde furieus. De gedetailleerde AIVD-gegevens over Saddams wapenprogramma leidden al snel tot de conclusie dat een intern document gelekt moest zijn. Uit een tekstanalyse zou blijken dat het ging om een specifieke conceptversie. Probleem was alleen dat die met tientallen mensen gedeeld was, en zeker door zestien mensen geprint.

Dalai lama

Dat was de reden om het onderzoek om te draaien en journaliste Van der Graaf als uitgangspunt te nemen. Zodoende werden, met goedkeuring van minister Guusje ter Horst, de mobiele telefoons van de reporter afgetapt – en al snel kwamen H. en S. zo in beeld. Zeker toen men ook nog eens Van der Graaf op de avond van 2 juni 2009 bij de twee thuis binnen had zien gaan, waarop twee dagen later in De Telegraaf een alarmerend stuk stond over dreigementen tegen de Dalai Lama (die naar Nederland kwam), was de optelsom snel gemaakt.

Er ging een ambtsbericht uit, het Openbaar Ministerie nam de zaak over en de twee werden aangehouden en verhoord. Maar, en dat is het punt waarop de verdediging steeds hamert, er zijn géén alternatieve scenario’s onderzocht. Zoals een lek bij Algemene Zaken, waar men ook de beschikking had over vrijwel alle intelligence rond Irak. Het gevaar van tunnelvisie dreigt, zo schreef ik eerder in De Pers, in het stuk Kafka in het kwadraat (ook te vinden in De Nieuwe Pers). Bovendien zijn er wel andere, op zichzelf geheime stukken aangetroffen bij de twee thuis, maar niets dat te maken heeft met Irak of de Dalai Lama.

Opvallend is nu dat het hof oordeelt dat dit allemaal niet terzake doet, in de zin dat dit eenzijdige onderzoek niet betekent dat het recht op een eerlijk proces geschonden is, maar niettemin toch heeft besloten om de twee vrij te spreken van lekken in het Irak-dossier, omdat – zoals boven gesteld – binnen de AIVD tientallen personen beschikking hadden over dat interne document, zodat onvoldoende hard gemaakt kan worden dat H. en S. erbij betrokken waren.

Wijselijk, zo lijkt het.

Mailbox

Maar nog opvallender is dat de twee wél veroordeeld worden voor het lekken over de opgevoerde beveiliging van de Dalai Lama (op zichzelf natuurlijk wél te beschouwen als een aangelegenheid van nationale veiligheid). Want terwijl vast is komen te staan dat Heleen S. uit hoofde van haar functie dat Irak-document gewoon in haar mailbox kreeg, kan dat niet gezegd worden van de informatie over de Dalai Lama. Sterker nog, zij werkte op dat moment al een jaar niet meer op de afdeling die daarover gaat, en zou officieel geen toegang mogen hebben tot dat systeem, omdat de afdelingen binnen de AIVD strikt gescheiden zijn.

De AIVD betoogt dat zij door laksheid van de leiding tóch toegang kon hebben en dat zij op een of andere miraculeuze wijze daarbij geen computersporen heeft achtergelaten, terwijl normaal alle toegang via logs nauwgezet wordt bijgehouden. Op zijn minst merkwaardig.

Ik ben er niet geruster op geworden, of de waakhond van de democratie zich netjes aan de regels zal houden. Voortaan kan ik het ze zelf vragen. Hé AIVD, luister je mee?

Meer lezen van Peter Wierenga? Neem hier een abonnement!

Mijn gekozen waardering € -

Journalist en columnist. Schrijft over alwat voor zijn pen komt, van Haagse politiek tot terrorisme. Beukt er graag op los met de filosofenhamer. Classicus en volgeling van Dionysus, liefhebber van spot en ironie, slaat nooit een cappuccino af.

Geef een antwoord