De familie van voormalig Engels international Jeff Astle schreeuwt om aandacht voor de gevaren van koppen in het voetbal. Astle overleed in 2002 aan de gevolgen van hersenschade, die hij opliep bij het uitoefenen van zijn beroep als profvoetballer. De zaak krijgt meer aandacht doordat maar liefst vier spelers van het Engelse team dat in 1966 wereldkampioen werd, lijden aan ernstig geheugenverlies.

STEUN RO

Het is deze zomer vijftig jaar geleden dat Engeland in eigen land wereldkampioen voetbal werd. In een legendarische finale op Wembley versloegen de Engelsen na verlenging West-Duitsland met 4-2. Geoff Hurst maakte drie goals, waarvan er één onterecht werd toegekend. De bal stuiterde na de onderkant van de lat te hebben geraakt terug het veld in, maar de Zwitserse scheidsrechter Gottfried Dienst gaf op advies van grensrechter Tofiq Bahramov uit Azerbeidzjan een doelpunt, waardoor Engeland in de verlenging op een 3-2 voorsprong kwam.

Juist dat spookdoelpunt maakte de finale nog memorabeler. Daardoor, én doordat de wereldtitel van 1966 nog steeds de enige in de Engelse voetbalhistorie is, zijn de elf spelers van het team van bondscoach Alf Ramsey – wissels waren nog niet toegestaan – helden tot in de eeuwigheid. Doelman Gordon Banks, de verdedigers George Cohen, Bobby Moore, Jack Charlton en Ray Wilson, de middenvelders Alan Ball, Nobby Stiles, Bobby Charlton en Martin Peters en de aanvallers Roger Hunt en Geoff Hurst worden in Engeland op handen gedragen. Aanvoerder Bobby Moore overleed in 1993 op 51-jarige leeftijd aan de gevolgen van kanker en Alan Ball stierf in 2007 op 61-jarige leeftijd na een hartaanval. De anderen zijn inmiddels op leeftijd. Vreemd genoeg is bij drie van hen inmiddels Alzheimer geconstateerd. Zowel Nobby Stiles, Ray Wilson als Martin Peters lijden volgens hun artsen aan de ziekte, terwijl ook Jack Charlton al jaren last heeft van geheugenverlies.

De vraag is gerechtvaardigd of het geheugenverlies van de WK-helden komt door Alzheimer, of dat er een andere oorzaak is

Vier van de elf: het is een ongekend hoog aantal. Uit een studie van de Alzheimer Society in 2014 bleek dat gemiddeld drie procent van de mannen tussen de 70 en 74 jaar lijdt aan de ziekte. Bij mannen in de leeftijd 75-79 was dat vijf procent en in de leeftijdscategorie 80-84 liep het op naar tien procent. Eén op de tien dus. Een veel lager aantal dan vier op de elf voormalige WK-helden. Ray Wilson is 81 jaar, Nobby Stiles 74 en Martin Peters nog maar 72. De vraag is dan ook gerechtvaardigd of hun geheugenverlies inderdaad komt door de ziekte van Alzheimer, of dat er een andere oorzaak is.

Muhammad Ali

Die constatering heeft de familie van Jeff Astle opnieuw in beweging gebracht. De ex-aanvaller van Notts County en West Bromwich Albion, die in 1970 deel uitmaakte van het Engelse nationale team dat deelnam aan het WK in Mexico, overleed in 2002 op 59-jarige leeftijd kort nadat hij plotseling onwel was geworden. Enkele jaren eerder was bij de voormalige kopspecialist al geheugenverlies vastgesteld. Een patholoog anatoom verklaarde dat Astle was overleden aan de gevolgen van het veelvuldig koppen van de zware leren ballen, waarmee in de jaren vijftig en zestig nog werd gevoetbald. In 2014 volgde een nieuw onderzoek, waarna een neurochirurg vaststelde dat de doodsoorzaak geen Alzheimer maar chronic traumatic encephalopathy was, een hersenbeschadiging die vaak bij boksers voorkomt en waarmee ook de onlangs overleden Muhammad Ali in verband werd gebracht.

Met hulp van West Bromwich Albion richtte de familie in 2015 de Jeff Astle Foundation op, om aandacht te vragen voor de gevaren van het koppen in het voetbal. Astle vierde grote successen bij West Bromwich, waar hij als bijnaam The King verwierf. In 1968 was hij, diep in blessuretijd, de doelpuntenmaker in de met 1-0 gewonnen FA Cupfinal tegen Everton. Buiten stadion The Hawthorns staan inmiddels speciale Jeff Astle Gates, hekken waarin zijn beeltenis is aangebracht. Eind mei van dit jaar kreeg de Jeff Astle Foundation steun van de Britse pers. The Daily Telegraph lanceerde een campagne en vergeleek het ontkennen van de gevaren van het koppen met de misstanden in de tabaksindustrie, waar de risico’s van het roken pas heel laat werden erkend. Ook nu er met veel lichtere ballen wordt gespeeld dan vroeger, mogen de gevaren van het koppen niet worden onderschat, vindt zowel de krant als de Jeff Astle Foundation.

Hoogverraad

Dawn Astle, de dochter van de overleden voetballer, zegt dat de familie door honderden andere lotgenoten is benaderd. Ondanks herhaalde oproepen krijgt ze bij voetbalbestuurders op nationaal en internationaal niveau geen gehoor. ‘Ik denk dat ze de dood van mijn vader en het onderzoek naar de oorzaak ervan onder het tapijt willen vegen, uit angst voor de schade die het toe zal brengen aan het voetbal’, vertelt ze in The Daily Telegraph. ‘Ik denk ook dat ze bang zijn voor wat het onderzoek boven tafel zal brengen. Wij hebben deze theorie niet bedacht, het is een uitspraak van een patholoog anatoom. Als zo iemand zegt dat mijn vader is overleden door het beroep dat hij uitoefende, en als dat veertien jaar later nog steeds wordt bevestigd, dan is het schokkend als daar niets mee wordt gedaan. In elke andere industrie zou het een aardbeving hebben veroorzaakt. Het voelt als hoogverraad, het is een schande. Niemand in het voetbal wil er blijkbaar achter komen dat voetbal mensen ombrengt.’

In Nederland is Wout Holverda (58) de bekendste voetballer bij wie de diagnose Alzheimer is gesteld. Zijn ziekte wordt gelinkt aan zijn specialiteit: het koppen. ‘De ballen van tegenwoordig zijn niet meer zo zwaar’, zei de oud-aanvaller van Sparta Rotterdam, Fortuna Sittard en Haarlem in 2014 nog in het tv-programma De Wandeling van de KRO. ‘De ballen van vroeger zogen veel meer water op. Nee, als ik nu had gespeeld, denk ik niet dat ik Alzheimer had opgelopen. Mijn schedel is een stuk naar achteren geschoven, hebben ze geconstateerd op het VU in Amsterdam. En dan raak je waarschijnlijk ook geheugen dingen. Ze weten zeker dat dat door het koppen komt.’

‘Een onderzoek van de FIFA is als een sigarettenfabrikant die de gevaren van het roken gaat onderzoeken’

Dawn Astle zegt dat haar vader Jeff nooit had gewild dat het koppen bij het voetballen helemaal wordt uitgebannen. Maar er zou minimaal een onafhankelijk onderzoek moeten komen, vindt ze. En dat houdt in dat de FIFA er zich afzijdig van dient te houden. ‘Een onderzoek van de FIFA is als een sigarettenfabrikant die de gevaren van het roken gaat onderzoeken’, zegt ze. ‘Uit een studie naar hoofdblessures bij American Football-spelers blijkt dat zij negentien meer kans hebben op hersenschade dan andere mensen. Het zou me niet verbazen als dat in het voetbal nog hoger is.’

Tom van Hulsen is specialist Engels voetbal, voormalig hoofdredacteur van Voetbal International en schrijver van de boeken ‘Kick & Rush’ en ‘Het geheim van Ipswich’. Website: www.portmanroad.nl

    Na de School voor de Journalistiek, de Aalsmeerder Courant en De Krant op Zondag belandde ik in 1992 bij Voetbal International, waar ik 23 jaar heb gewerkt. De laatste tweeënhalf jaar als hoofdredacteur. Ik publiceer over Engels voetbal en schreef daarover twee boeken: ‘Kick & Rush’ (2013), met columns en verhalen die verschenen in VI en ‘Het geheim van Ipswich’ (2016), over hoe Arnold Mühren en Frans Thijssen het Engelse voetbal veranderden. Zie verder www.portmanroad.nl