Paspoort vergeten? Bye, bye rijbewijs! Meer dan een miljoen mensen doen per jaar praktijkexamen voor hun auto-, vrachtwagen of anderszins rijbewijs. Allen bij het Centraal Bureau Rijvaardigheid (CBR), dat net als de NS bijna een monopolie heeft op de diensten die zij aanbieden. Het verworden tot zo’n groot apparaat lijkt bijna altijd samen te gaan met een verlies aan menselijkheid. Bij het CBR is dit niet anders. ‘Het is een koude fabriek geworden zonder mededogen.’

STEUN RO

Job is 29 en besloot, na een ‘pauze’ van ruim tien jaar, opnieuw voor zijn autorijbewijs B te gaan. Omdat hij, weliswaar lang geleden, al wat ervaring had opgedaan, besloot hij voor een spoedcursus te gaan waarin hij in maximaal drie weken zijn rijbewijs op zak kon hebben. ‘Inmiddels zijn we anderhalf jaar en vele duizenden euro’s verder’, aldus Job. Nadat ik in januari 2016 mijn theorie-examen met succes aflegde, begonnen de lessen. Tot mijn spijt wist ik de eerste keer niet te slagen en ook de drie keren daarna liepen teleurstellend voor mij af. Tussen de in totaal vier examens zat één perfecte rit en drie waarbij ik het advies kreeg meer vooruit te denken, situaties beter in te schatten. De controle van het voertuig is nooit een probleem geweest, het was vooral het inschatten van situaties op afstand. Tijdens normale lessen nooit een issue maar bij examens kreeg ik last van de bekende zenuwen. Lichtjes, maar toch ze waren er. Elke keer weer. En dat terwijl ik deze doorgaans nooit heb. Vroeger tijdens mijn schoolexamens niet en later ook nooit bij sollicitatiegesprekken of deadlines op het werk. Het afrijden was er echter een uitzondering op. Faalangst noemen instructeurs het graag, ik hou het liever op ‘te gefocust zijn’.

Met de vele kosten die de examens en de daartussen geplande lessen met zich meebrachten, besloot Job voorlopig een tijdje te stoppen met lessen. Enige tijd later pakte hij het toch weer op, het niet willen accepteren dat het maar niet lukte de zenuwen in bedwang te houden. ‘Begin juli 2017 stond examen nummer vijf in de planning. Een zogeheten BNOR (staats)examen voor cursisten die het de eerste vier keer niet redden. Geen keuze maar een verplichting en ook nog eens 290 euro in plaats van de eerder betaalde 250 euro per (normaal) afgelegd examen ervoor. Bovendien moest de tussentijdse toets, waarbij men van bijzondere verrichtingen kan worden vrijgesteld, opnieuw worden gedaan. Om het zekere voor het onzekere te nemen, boekte ik 9 extra lessen van 50 euro per stuk bij om perfect voorbereid aan de start van het BNOR examen te verschijnen. Een behoorlijk kostenplaatje maar ik wilde wederom niets aan het toeval overlaten. Temeer omdat mijn theorie maar anderhalf jaar geldig was en deze op 11 juli, vier dagen na mijn geplande vijfde examen, zou aflopen. Zou ik die datum voorbij laten gaan dan was praktijkexamen doen niet meer mogelijk, alvorens nogmaals het theorie-examen af te leggen. De rijschool accepteerde in eerste instantie dit gekozen aantal lessen niet en stond erop dat ik er meer boekte, maar dat heb ik geweigerd. Op zo’n school moet natuurlijk ook de kachel kunnen blijven roken maar naar mijn mening heb ik daar, met duizenden uitgegeven euro’s, al meer dan voldoende aan bijgedragen.’

De twee instructeurs waar Job afwisselend mee reed waren uitzonderlijk positief over de rijkunsten van hun leerling. Eén van de docenten: ‘Ik zou Job mijn eigen auto nog toevertrouwen want hij kan met gemak alleen de weg op. Het is echter zaak dat hij tijdens het examen zijn zenuwen in bedwang houdt en geen dingen gaat doen die hij tijdens reguliere lessen ook niet doet. Ik heb er wel vertrouwen in.’ Onderdeel van het BNOR examen is de mogelijkheid om tijdens de rit een pauze van vijf minuten in te lassen en om te vertrekken vanaf een rustige locatie, zonder medecursisten die eveneens examen komen doen. Zodoende kan met het examen op een kalme manier en met een opbeurend gesprek worden aangevangen. Job: ‘Ik merkte dat dit mij goed hielp. De examinatrice was een sociale vrouw die aangaf begrip te hebben voor mijn situatie en geen perfecte rit te verwachten, omdat we altijd mensen blijven. Ze stelde me echt op mijn gemak en als ik al niet zeker was van mijn zaak dan was ik dat nu wel: dit zou een fijn examen worden met een nog fijner resultaat. Dat mocht ook wel. Ik had er genoeg tijd, moeite en vooral geld ingestopt. Een totaalbedrag waar je normaal gesproken een auto voor koopt.’

Stugge houding
De gemoedelijke sfeer in het Van der Valk hotel te Ridderkerk sloeg vlak voor het plaatsnemen in de lesauto echter radicaal om, toen de examinatrice Job om zijn paspoort of Identiteitsbewijs vroeg en hij zich realiseerde deze pardoes te zijn vergeten. Job: ‘Ontzettend stom natuurlijk. De vier keren hiervoor heb ik hem wel bij me gehad maar nu was dat niet het geval. Aan alles was gedacht. Het ingevulde zelfreflectie formulier, het vroeg naar bed gaan de avond ervoor en zelfs de rustgevende pilletjes van Valdispert, wellicht ten overvloede, waren ingenomen. Maar het paspoort lag nog thuis! Toen ik dat de examinatrice in alle schrik vertelde, was haar antwoord dat het dan ophield. Zonder ook maar een seconde na te denken zei ze: ‘Dan kan ik verder niks meer voor je betekenen.’ Ik zal de eerste zijn om toe te geven dat ik het paspoort natuurlijk bij me had moeten hebben en ik zal ook de laatste zijn om te beweren dat het niet in de voorwaarden van het CBR staat omschreven, maar een beetje coulance was wel op zijn plaats geweest.’