The girl from Ipanema was de ultieme zomerhit van 1964. De Braziliaanse bossa nova veroverde de wereld. Maar wie was dat mysterieuze “gouden meisje” dat in het lied bezongen werd? En hoe liep het met haar af? Een ontmoeting met Heloïsa Pinheiro, de muze die miskend werd.

STEUN RO

‘Wat de roem me heeft gebracht? Alleen maar afgunst, nijd en hoofdpijn’, zegt Heloïsa Pinheiro (61), beter bekend als ‘the girl from Ipanema’. Hoogblonde Heloïsa, kortweg ‘Heló’, was de muze van de Braziliaanse wereldhit ‘A Garota de Ipanema’ (Het meisje van Ipanema) uit de vroege jaren zestig. Ze groeide op in Ipanema, de mondaine wijk aan het strand van Rio de Janeiro, en woonde in die tijd dichtbij café Veloso, alwaar dichter-zanger Vinícius de Morães en pianist Tom Jobim dagelijks kwartier hielden onder het genot van whisky en caiparinhas, de traditionele Braziliaanse cocktail van likeur en rietsuiker. Telkens als de 17-jarige Heloísa Eneida Menezes Paes Pinto te voet naar het strand trok, staarden de mannen in het café haar bewonderend na en riepen – zoals het lied vermeldt – ‘oeoe’ dan wel ‘aaa’. Ook Vinícius en Jobim – de twee keizers van de Braziliaanse bossanova – waren diep getroffen door de schoonheid van haar soepele tred.

Vinícius, diplomaat en dichter, beschreef Heloïsa in zijn mémoires als ‘de pure, onvervalste Carioca, een meisje met een goudbruinen huid, een mix van bloem en zeemeermin, vol schittering en gratie, maar met een ondertoon van verdriet, dat ze met haar meedroeg op weg naar het strand, het gevoel van wat voorbijgaat, van schoonheid die niet alleen van ons is, een cadeau van het leven in zijn voortdurende, even mooie als treurige bewegingen van eb en vloed’.

Resultaat van al deze poëtische observaties was het lied ‘A Garota da Ipanema’, met de tekst van Vinícius en muziek van meestercomponist Antonío ‘Tom’ Carlos Jobim. De Engelstalige versie van het lied werd in 1964 een wereldhit voor de Braziliaanse gitarist João Gilberto en diens toenmalige echtgenote en zangeres Astrud, begeleid door de coole klanken van de Amerikaanse jazzsaxofonist Stan Getz.

In vergelijking met de poëtische tekst van het Braziliaanse origineel ging er in de Engelse vertaling heel wat aan subtiliteit verloren. Maar dat was geen beletsel voor de talloze wereldsterren om deze subtropische evergreen in hun repertoire op te nemen, van Elvis, Frank Sinatra, Nat King Cole, Peggy Lee, Ella Fitzgerald en Cher tot aan René Froger. Inmiddels mag het lied op geen enkele muzak-cd voor liften en winkelcentra ontbreken. De beide componisten van The Girl from Ipanema werden schatrijk en het toerisme op Rio de Janeiro kreeg door de wereldhit een fikse impuls.

René Zwaap, in 2000 gekozen tot Redacteur-columnist van het Jaar, is een van de laatste bonte honden van de Nederlandse journalistiek. Bij leven drong prins Bernhard iedere week weer bij zijn hoofdredacteur bij de Groene Amsterdammer Martin van Amerongen aan op zijn ontslag. Nu is hij hoofdredacteur van kwartaaltijdschrift De Republikein. Foto Katarina Hollander