Onder het bekende wijngebied Rioja, aan de Duero-rivier, ligt Ribera del Duero. Deze streek staat bekend om het extreme klimaat en dat brengt eigenzinnige en krachtige wijnen voort, voornamelijk gemaakt van de stugge tempranillodruif. Ik bezocht een aantal wijnhuizen en dronk een glaasje mee. Fotografie: José Ignacio Berdón

STEUN RO

Als je Ribera del Duero wilt bezoeken, volgt na een vliegreis naar Madrid een twee uur durende autoreis door een glooiend landschap dat soms onaards aandoet door de geringe en lage vegetatie en vreemde rotsformaties. Her en der staan koeien langs de weg, verlaten benzinestations en motels flitsen mistroostig voorbij. Het zou zo in een Amerikaanse western kunnen.

De dorpjes onderweg naar provinciehoofdstad Valladolid lijken verlaten, de wegen zijn echter wel goed onderhouden. Hoe meer je naar het noordwesten rijdt, hoe meer kastelen er opdoemen, hoe meer de omgeving zich openstelt, alhoewel op zondag uiteraard alles gesloten is. Zelfs de hotelbar in Valladolid.

Van DO naar DOC

Ribera del Duero ligt in het district Castilië en León, aan de Duero dat later in Portugal de naam Douro zal dragen, bekend van de Dourovallei. Het is een opkomend wijngebied dat op het punt staat de DOC-kwalificering te krijgen. DOC staat voor Denominación de Origen Calificada, de hoogste categorie in de Spaanse wijnregelgeving. Niet zonder reden: de wijnen afkomstig uit deze streek zijn van goede kwaliteit. Iets waar de wijnboeren en de wijnraad van Ribera del Duero gedwongen worden op in te zetten. Door het klimaat dat er heerst, kan de regio gewoonweg niet concurreren op kwantiteit, alleen op kwaliteit. Ze zeggen zelf graag dat ze leven in negen maanden winter en drie maanden hel. Temperaturen kunnen uiteenlopen van 42 °C in de zomer tot -20 °C in de winter. In een etmaal kan de temperatuur zo dertig graden verschillen. Er is maar een korte periode zonder vorst: van mei tot oktober. Er valt weinig regen en áls deze valt, wordt het niet goed gedistribueerd door de kleiachtige grond waaruit een groot deel van de streek bestaat. Tel daarbij op dat het voornamelijk regent als de planten inactief zijn en ze minder lang wel actief zijn dan gewenst en voilà, maak kennis met de stoere tempranillodruif.

Extremen dwingen kwaliteit af

In Ribera del Duero worden negen druiven verbouwd: grenache, cabernet sauvignon, merlot, malbec, albillo (wit) en voor 96 procent de stugge tempranillo, die zich aardig weet aan te passen aan de extreme omstandigheden. Zo kan het voorkomen dat laat in de lente de vorst nog intreedt waardoor de jonge ranken afsterven, of dat het in oktober 27 °C wordt. De blauwe druif moet daardoor harder werken en krijg je een zoete vrucht met dikke schil vol tanine.

In Ribera del Duero zijn zo’n driehonderd wijnhuizen actief, waarvan 250 kleine (familie)bedrijven. Steeds meer grote merken, zoals Torres, kopen of beginnen in Ribera del Duero omdat men erachter komt dat er goede wijn wordt gemaakt. Die wijn moet in eerste instantie voldoen aan de regels vanuit de EU. Daar komen de Spaanse en regionale regels bovenop. Zo mogen producenten maximaal 7000 kilo druiven per jaar oogsten. Vaak kiezen ze voor minder omdat ze dan een hogere kwaliteit kunnen bereiken. Die wijnhuizen zijn praktisch allemaal te bezoeken en er worden regelmatig proeverijen gehouden, al dan niet vergezeld met lokale tapas en pinchos.

Bodegas Arzuaga Navarro

Bodegas Arzuaga Navarro is een groot, marketinggedreven wijnhuis, opgericht door Florentino Arzuaga en zijn vrouw. Hij jager, zij modeontwerper. Het bestaat buiten de bodega uit een restaurant, hotel, wijnbar en spa. Ooit begonnen met La Planta, een natuurgebied dat in 1982 is aangeschaft en bestaat uit wijngaarden en land waar herten, moeflons en zwijnen rondlopen. Deze worden gebruikt in het restaurant. Het familiebedrijf heeft inmiddels 80 hectare wijngaard op een gebied van 100.500 hectare grond.

Ze oogsten er met de hand, waarna de druiven met state of the art machines van de steeltjes en blaadjes worden ontdaan. Daarna beslist een fotomachine welke duiven voldoen en welke niet. Dit is een supersnel selectieproces geworden, waar geen menselijk oog meer bij aan te pas komt.

Alle wijnen gaan minimaal zes maanden in eikenhouten vaten, behalve de rosé. In 2016 rolde er 1,6 miljoen flessen uit de bodega. Er zijn veel investeringen gedaan de afgelopen twee jaar. Dit is iets wat bij veel wijnhuizen terugkomt. Het is duidelijk dat er flink wordt geïnvesteerd in de wijnindustrie van Ribera del Duero. Door grote concerns als Torres en waarschijnlijk ook door een paar Chinezen.

Viña Mayor

Viña Mayor is onderdeel van een wijngroep die in 1986 is opgericht in het zuiden van Spanje. Inmiddels heeft het ook een wijnhuis in Ribera del Duero, de 122 kilometer lange en 54 kilometer brede rivierstreek waar 32 soorten grond voorkomen. Viña Mayor moet het voornamelijk doen met het erosiesediment kalk waar ze op 10 hectare druiven verbouwen en vervolgens heel veel bijkopen van andere producenten.

Naast DO-wijnen, kiest het wijnhuis er ook voor om een wijn te maken die niet DO is, waardoor ze niet aan de van buitenaf vastgestelde regels hoeft te voldoen. Een wijn waar ze zelf mee kunnen experimenteren en die zeker niet hoeft onder te doen voor de gekwalificeerde wijnen.

Valtravieso

Dit bijzondere wijnhuis ligt op 900 meter hoogte, op een onherbergzaam plateau. De productie van wijn vergt hier het nodige zweet. Voordat de grond geschikt is om op te verbouwen, moeten bergen stenen verplaatst worden. Die steenrijke grond proef je terug in de wijnen die ergens de geur van vuursteen hebben.

In de gaarden – waar je overigens een prachtige wijnproeverij kunt houden bij zonsondergang – worden geen chemische bestrijdingsmiddelen gebruikt en de druiven worden eerst met de voeten gestampt voordat het klusje machinaal wordt afgemaakt.

Vizcarra

Vizcarra Ramos begon in 1991 met een aantal wijngaarden. Nu beslaat het wijnhuis 50 hectare tempranillo, grenache, merlot en nog een aantal rassen. Allemaal in kleine hoeveelheden. In Burgos, de omgeving, liggen plateaus met kalksteen, klei, zand en steen. Het zijn veel verschillen in hoogtes en dus ook verschillen in rijping.

De druiven worden na de oogst verplaatst door middel van zwaartekracht en geselecteerd door een machine. Maar waar anderen het hierbij laten zitten, worden de druiven hier ook nog door een aantal vrouwen geselecteerd. Die zijn volgens de wijnmaker beter in dat werk, veel preciezer dan mannen.

Afhankelijk van de grond, de leeftijd van de ranken en soorten eikenhouten vaten, wordt de wijn geselecteerd en in verschillende tanks gerijpt. Pas na de rijping worden de roble en crianza geblend. De vintages zijn single vineyard-wijnen. Mochten in een bepaald jaar de duiven niet voldoen voor een vintage, maken ze en een crianza van. Een van heel erg goede kwaliteit, dat dan weer wel.

Bodegas Balbás

Bodegas Balbás bestaat sinds 1777. Ooit begonnen op een andere locatie, wel in hetzelfde dorp, sinds 1982 zit het op de huidige plek in La Horra. Inmiddels is de zesde generatie er aan het werk, onder leiding van Juan José Balbás.

Bij Bodegas Balbás werken ze met geautomatiseerde stalen vaten die geklimatiseerd zijn. Hoe lager de temperatuur, hoe meer aroma’s er vrijkomen. Hoe hoger de temperatuur, hoe meer structuur de wijn krijgt. Er gaan zo’n 600 à 700.000 flessen per jaar doorheen. De wijnen rijpen ongeveer dezelfde tijd in de vaten als in de flessen.

Martin Berdugo

In 2013 werd de wijnmakerij van Antonio Díez Martín getroffen door de bliksem. Alles behalve de muren – die van cement zijn – was vernield. “Ik stond buiten te kijken hoe mijn leven in vlammen opging. Vlammen die naar de hemel reikten.” Maar Díez Martín zag het als kans voor een nieuw begin. Nog diezelfde nacht begon hij met de wederopbouw. In 2014 konden ze weer een eerste, nieuwe oogst binnenhalen.

Antonio Díez Martín

Ook hier heeft de druif een dikke schil door het extreme klimaat. Met zuren, kleur en smaak. Door de brand hebben ze de mogelijkheid gehad om het dak te verhogen en met zwaartekracht te gaan werken, de vaten omhoog te takelen en de druiven over te hevelen door ze in de andere vaten te laten vallen.

De wijn wordt pas na houtrijping geblend. Veel hout krijgen ze niet, Díez Martín wil het gevoel houden dat je druiven eet. Door hout verliest de wijn volgens hem persoonlijkheid. 

Bodegas Peñalba López

Bodegas Peñalba López staat op Torremilanos, een stuk land nabij Aranda, een streek met achtduizend jaar geschiedenis. Het is ook een van de meest extreme wijngebieden ter wereld. Hier maakt de familie Peñalba López biologisch-dynamische wijnen. Toen nog op 75 hectare, inmiddels groeien er druiven op 195 hectare grond en ze blijven bijkopen.

Er wordt gewerkt met honderdveertig gaarden die ieder hun eigen microklimaat hebben en ze verbouwen op intuïtie; de wijnmeester wil niets liever dan de harmonie in de natuur terugbrengen. Verder wil hij niet te moeilijk doen over wijn. Wijn is iets waarvan je geniet. Tijdens het eten. Met vrienden. Verder niets. Die relaxte houding zie je terug in de manier hoe er wordt omgegaan met een oogst van maar 15 procent door een vroege vorst. Hier zien ze dat alleen maar als een kans om het een keer iets rustiger aan te kunnen doen. Bij het wijnhuis horen ook een hotel en restaurant: Finca Torremilanos.

De DO-wijnclassificaties

– Roble: de wijn moet gemiddeld minimaal drie maanden gerijpt zijn in eikenhouten vaten van minder dan 300 liter. Minimaal drie maanden, maximaal twaalf maanden rijping; daarna wordt het een crianza.
– Crianza: wijn met minimaal twaalf maanden op eikenhout en daarna tot twee jaar op fles. Na twee jaar moet het de bodega hebben verlaten.
– Reserva: de reserva heeft ook minimaal twaalf maanden op eikenhout gerijpt en daarna tot drie jaar in huis (op hout en/of in fles).

Meer informatie over Ribera del Duero vind je op riberadelduero.es.

Ik ben freelance journalist, (chef)redacteur en bladenmaker. Ik coördineer, begeleid, redigeer en schrijf. Voor klanten als CNN Travel, Hearst Netherlands, Winelife, Fabulous Mama, Meridian Travel, ELLE eten, Santé, Het Parool, Grazia, Misset Horeca en het Nederlands MediaNetwerk.