Steenmeel, gemalen lava, wordt in de Maashorst gebruikt om de door stikstof aangetaste natuur te herstellen. De eerste resultaten zijn hoopgevend, maar het is zeker geen magisch poeder dat alle problemen oplost.

STEUN RO

Als gevolg van stikstofneerslag verarmt de bodem. De verwachting is dat steenmeel, gemalen gesteente, de voedingsstoffen in de bodem terugbrengt. Maar is dat genoeg om de stikstofschade in de natuur aan te pakken? Ecologen onderzoeken het in de Maashorst.

“Het is echt kommer en kwel voor de biodiversiteit in natuurgebieden als gevolg van stikstofneerslag”, aldus Leon van den Berg, ecoloog bij Bosgroepen Zuid-Nederland. Hij pleit voor snelle actie, voordat de biodiversiteit helemaal verdwijnt uit natuurgebieden. Hij doet in de Maashorst een proef met steenmeel om het effect daarvan op de natuur te meten.

Het kabinet moet meer actie ondernemen om de kwaliteit van bodems van natuur en platteland te herstellen. Dat is ook het advies dat de Raad van leefomgeving en infrastructuur op 29 juni gaf. De focus van het beleid moet niet alleen zijn om de stikstofuitstoot te verminderen, maar ook om de natuur weer gezond te maken. De Maashorst is daarvan een perfect voorbeeld, waar steenmeel de door stikstof aangetaste bodem weer moet herstellen.

Dode koolmezen

De stikstofneerslag veroorzaakt dat voedingsstoffen uit de bodem vrijkomen in het grondwater en wegspoelen. Stikstof zorgt voor zure regen. Calcium, dat zit vastgeplakt aan bodemdeeltjes, lost hierin op. Van den Berg geeft aan dat dit natuurlijke  proces door de mens wel 100 keer versneld is. “De voedingsstoffen in het grondwater spoelen weg en als het weg is, dan is het echt weg. Er is dan geen plant of dier die dat nog terug brengt.”

Een vermindering van voedingsstoffen in de bodem heeft gevolgen voor de flora en fauna, legt ecoloog Joost Vogels uit. Als de bodem minder calcium bevat, nemen de planten ook minder calcium op. Slakken hebben dan minder calcium beschikbaar om hun huisje mee te maken. Bovendien  lossen de huisjes ook op in de door stikstof veroorzaakte zure regen. Een afname van de huisjesslakken zorgt voor minder calcium-rijk voedsel voor de koolmezen. Hun jongen lopen door deze calcium tekorten in hun voedsel sneller botbreuken op en gaan dood. Grassen en heide profiteren juist van de stikstof toename in de bodem en verdringen de oorspronkelijke plantengroei. Bloemplanten zoals het hondsviooltje verdwijnen, en daarmee krimpt de vlinderpopulatie, die bloemen nodig heeft. Als gevolg van stikstofneerslag neemt de biodiversiteit dus af.

Magisch vulkanisch gruis

Van der Berg doet nu in de Maashorst proeven met het effect van steenmeel op de door stikstofneerslag aangetaste bodem. Steenmeel is gemalen lava dat de voedingsstoffen weer terug in de bodem brengt. Calcium komt vrij als de steenmeel oplost, het natuurlijke verweringsproces. Maar dat proces van de natuurlijke verwering gaat heel langzaam. Van den Berg meet nu, 4 jaar na de start van de experimenten, pas de eerste effecten. Toch is hij optimistisch over de resultaten. De voedingsstoffen komen terug in de bodem en de natuur herstelt zich. Omdat het proces zo traag verloopt, verwacht hij dat de steenmeel nog 30 jaar door kan werken voor het herstel.

Het gebruik van steenmeel heeft niet alleen positieve kanten. In Nederland hebben we geen vulkanisch gesteente om steenmeel van te maken, dus dit komt uit het buitenland. In de Eiffel in Duitsland worden er hele natuurgebieden afgegraven om vulkanisch gesteente te delven. Voor de Maashorst haalt Van der Berg het steenmeel uit Noorwegen, waar het een restproduct is uit de mijnbouw. Mijnbouwbedrijven stortten het steengruis daar in de fjorden, als afval waar ze niets mee deden. Nu wordt het naar Nederland getransporteerd om in natuurgebieden te gebruiken. Nadeel van het steenmeel uit Noorwegen is dat het transport via schepen zorgt voor extra CO2-uitstoot.

In een interview met de Volkskrant gaf bioloog Arnold van den Burg al een kritische noot. Hij gaf aan dat hoewel sommige voedingsstoffen terugkeren in de bodem, deze nog steeds zuur blijft. Dat betekent dat niet alle plantensoorten die zijn verdwenen ook weer terug kunnen keren. Vogels vult aan dat, door de korte looptijd van de huidige proeven, ook nog niet bekend is of steenmeel op lange termijn geen negatieve effecten heeft op de natuur.

Steenmeel is dan ook geen magisch poeder dat alle problemen doet verdwijnen. “Het is een doekje voor het bloeden”, zegt Van den Berg. “Die stikstofkraan staat nog steeds open. Die zal toch op een gegeven moment dicht moeten. We moeten echt duurzame oplossingen hebben. Steenmeel is geen oplossing, het is een herstelmaatregel die ervoor zorgt dat de natuur er weer een stukje beter bij ligt. Maar omdat de stikstofkraan nog steeds open staat, zitten we hier misschien over 30 jaar nog steeds.”

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen.

Zie hier voor meer informatie!

Mijn gekozen waardering € -