Een puber weigert categorisch om nog langer naar school te gaan. De leerplichtambtenaar geeft geen vrijstelling. Uiteindelijk belandt de zaak voor de Raad van State. Hoe een thuiszitter klem raakt in het systeem van het onderwijs. Door Emmanuel Naaijkens

STEUN RO

De problematiek van de thuiszitter heeft veel gezichten. Wat te doen als een leerplichtige puber met een goed stel hersens het vertikt om nog naar school te gaan? Je kunt het kind onmogelijk met de haren naar school slepen – als dat al zin zou hebben. Maar wat dat dan? Een recente uitspraak van de Raad van State laat zien hoe een kind tussen de raderen van het systeem bekneld raakt. Achter de formele, juridische zinnen gaat een menselijk drama schuil.

De kwestie gaat over de jongen Mark* [geboren in 1996] die begon op een havo in Haarlem en vervolgens afstroomde naar het vmbo. Een bekend fenomeen in het voortgezet onderwijs, met vaak als gevolg dat de leerling in en negatieve spiral beland. Deze leerling hield het aan het begin van het schooljaar 2012/2013 in het vmbo al gauw voor gezien en hij weigerde nog langer naar school te gaan; hij was absoluut niet meer gemotiveerd.

De ouders schakelden een schoolpsychologisch adviesbureau in om de oorzaken van zijn weigerachtige houding in kaart te brengen. De deskundige stelde vast dat de jongen psychisch niet geschikt was voor het schoolse klimaat en dat maatwerk ontbrak. En dat laatste had hij nodig, want de bètagerichte, hoogbegaafde jongen was geen ‘maakbare leerling’ en ‘wars van personen die hem aansturen met autoriteit en dwang’. Kortom, een jongen met een uitgesproken karakter en dat botste met het keurslijf van de school.

Uren achter de computer

Thuis zat de jongen urenlang achter de computer, en dat had de trekken van een verslaving. Toch was dat volgens de deskundige minder ernstig dan het leek, want die verslaving zou verdwijnen als Mark een geschikte plek zou vinden in het onderwijs.
De ouders zaten met hun handen in het haar. Overleg met de school, het samenwerkingsverband, het Zorg- en Advies Team, het Jeugd Riagg en andere deskundigen leidde niet tot het gewenste resultaat. Het aangereikte alternatief  – tijdelijke deelname aan een Reboundtraject – voldeed volgens de ouders niet. Ze vroegen daarom bij de Leerplichtambtenaar vrijstelling aan van schoolbezoek voor de rest van het schooljaar 2012/2013. In de aanvraag werden onder meer als redenen genoemd het ontbreken van een aanbod van passend onderwijs, een onveilig schoolklimaat en een ondeugdelijke zorgbegeleiding.

De leerplichtambtenaar wees het verzoek echter van de hand omdat de aangevoerde redenen niet buiten de wil van de ouders en de zoon lagen. Zij zouden samen met de school en andere betrokkenen naar een oplossing kunnen zoeken, aldus de ambtenaar. En daardoor was er geen sprake van de ‘gewichtige omstandigheden’ die volgens de wet nodig zijn om de vrijstelling te kunnen verlenen. De rapportages van de deskundigen over de situatie van Mark betrok de ambtenaar niet in haar oordeel.
De ouders hadden er overigens ook juridisch gezien belang bij dat er een vrijstelling zou komen. Door hun kind thuis te houden maakten de ouders zich namelijk schuldig aan een strafbaar feit. Op grond van de Leerplichtwet moeten ouders er niet alleen voor zorgen dat hun kind staat ingeschreven op een school, maar ook daadwerkelijk de school bezoekt.

De ouders tekenden eerst bezwaar aan bij de ambtenaar, maar toen die volhardde in haar besluit, tekenden ze beroep aan bij de rechtbank. Tevergeefs, die schaarde zich achter de uitleg van de Leerplichtwet door de ambtenaar.

Raad van State

Een beroep bij de Raad van State had wel succes. Het hoogste rechtscollege was het niet eens met de redenering dat de wet slechts in een beperkt aantal nauwkeurig omschreven gevallen ruimte biedt om vrijstelling te verlenen. De ambtenaar had bij de afweging daarom ook de adviezen moeten betrekken van de hulpverleners. De Raad van State besliste eind vorige maand dat de leerplichtambtenaar het huiswerk over moet doen omdat de Leerplichtwet niet goed is toegepast.

Het onbedoelde ‘sabbatical’ heeft kennelijk positief gewerkt. De leerling heeft vorig jaar de draad weer opgepakt, hij staat nu ingeschreven op een vavo (school voor volwassenenonderwijs).

*) De naam van Mark is gefingeerd