Meisjesbesnijdenis, een “rite de passage” waarbij in mindere of meerdere mate de vulva beschadigd wordt, vindt meestal plaats rondom de eerste menstruaties. Zo heeft 80% van de vrouwelijke inwoners van Soedan, die nu tussen 15 en 49 jaar is, een of andere vorm van genitale verminking ondergaan, aldus het VN-Bevolkingsfonds (UNFPA). Afgelopen zomer ging in het land officieel het verbod in op genitale verminking van meisjes. Er staat nu een maximale gevangenisstraf van 3 jaar op. Een grote stap voorwaarts, mar vooralsnog lijkt de wrede praktijk zich voort te zetten achter gesloten deuren, gordijnen of hutjes.

STEUN RO

Niet alleen heerst er in het land een culturele weerstand tegen deze nieuwe wet, maar ook de wereldwijde coronacrisis draagt er in negatieve zin aan bij. Doordat de scholen ook daar al in het voorjaar moesten sluiten, werd het gebruikelijke ‘FGM-seizoen’ in Somalië en andere Afrikaanse landen met enkele maanden verlengd. Tijdens vakanties nemen ook ouders uit meer stedelijke gebieden hun dochters mee naar het platteland, waar de meeste van deze ‘ingrepen’ plaatsvinden.

Diep in de cultuur
Hoewel vaginale verminking in geen enkele religieuze tekst is voorgeschreven, komt die desondanks vooral voor in moslimgemeenschappen in delen van Afrika, het Midden-Oosten en delen van Azië. In veel gemeenschappen wordt het gezien als eis voor een huwelijk. Meestal wordt de procedure uitgevoerd zonder verdoving en door traditionele ‘besnijders’, die geen medische opleiding hebben en geen hygiënische materialen. Naast wetgeving zijn tevens voorlichting en culturele hervormingen nodig.

Samenwerking
“Nu het nieuws alom beheerst wordt door covid-19, is het lastig aandacht te krijgen voor de nieuwe wet, die afgelopen voorjaar is ingegaan”, aldus UNICEF’s Child Protection Specialist Tamador Ahmed Abdalla in Soedan. Zij pleit voor bredere samenwerking tussen media, ngo’s en scholen, om docenten- en ouderraden te informeren. “Mensen moeten begrijpen waarom de wet is ingevoerd, want er zullen er ook zijn die misbruik maken van deze situatie door te beweren dat de wet ouders alleen maar criminaliseert.”

Meisjes centraal
Eerdere regeringen in Soedan gebruikten FGM als ‘onderdrukkingsmiddel’ en zelfs de VN deed er lang over om de praktijk te bestempelen als mensenrechtenschending. In 2008 wisten activisten echter te voorkomen dat islamistische groepen bepaalde vormen van FGM legaliseerden. Sindsdien krijgt ook de strijd tegen kindhuwelijken meer aandacht.

An Inconvenient Truth
FGM is een ongemakkelijke waarheid. Zelfs in ons vrije Nederland, dat zo bekend staat om zijn openheid op het gebied van de seksualiteit. We worden allemaal uit een vagina geboren, maar echt vrijmoedig over de vrouwelijke genitaliën spreken, kunnen we anno 2020 nog steeds niet. Communiceren over mannelijke geslachtsorganen is eenvoudiger. Zelfs vrouwen praten makkelijker over een penis dan over vulva en vagina. Laat staan dat er gesproken wordt over vagina-onrecht, wat Female Genital Mutilation ten zeerste is, maar wat eufemistisch toch maar ‘meisjesbesnijdenis’ blijft heten.

Altijd pijn
Het woord vrouwen- of meisjesbesnijdenis is echter misleidend, want daardoor zou je bijna gaan denken dat het zoiets is als de besnijdenis van jongetjes, die nog enige gezondheidsvoordelen biedt. In werkelijkheid is een meisjesbesnijdenis een seksuele moord voor haar leven. Daarom is de internationale term ook Female Genital Mutilation, kortweg FGM. De clitoris als epicentrum van de vrouwelijke seksualiteit is immers vernield en elke menstruatie, seks en bevalling lijdt zo’n vrouw opnieuw.

Barbaren
Het is in feite terug naar de Middeleeuwen. De vrouw als aanstichter van al het kwaad (namelijk zwak mannenvlees) en alle wreedheden die daarbij horen. In Egypte pleiten (mannelijke) parlementsleden dat alle vrouwen (80% is dat al) besneden moeten worden, omdat mannen ‘seksueel zwak’ zijn. Zij stellen dat Egyptische mannen veel prestatieverhogende middelen gebruiken en dat vrouwen dan maar FGM moeten ondergaan, zodat de mannen geen minderwaardigheidscomplex krijgen. In het land, dat zichzelf graag presenteert als een ‘modern moslimland’  is Female Genital Mutilation sinds 2008 officieel verboden, maar de bloederige praktijken gaan helaas door. Volgens de World Health Organization heeft Egypte het hoogste aantal FGM-slachtoffers, gevolgd door Somalië, Guinee, Djibouti en Soedan. In laatstgenoemd land werd FGM dit voorjaar bij wet verboden, maar daarmee is deze wrede ‘rite de passage’ het land nog niet uit.

De hoed en de rand.
Nee, dit is bepaald geen lekker onderwerp. Maar u kunt nog wegklikken, want nu wordt het pas echt plastisch. De Wereld Gezondheid Organisatie (WHO) onderscheidt 4 vormen van meisjesbesnijdenis:
Type 1: gedeeltelijke of totale verwijdering van de clitoris en/of de voorhuid (clitoridectomie).
Type 2: gedeeltelijk of totale verwijdering van de clitoris en de kleine schaamlippen, met of zonder verwijdering van de grote schaamlippen (excisie).
Type 3: vernauwen van de vaginale opening door wegsnijden en aan elkaar hechten van de kleine schaamlippen en/of de grote schaamlippen, met of zonder verwijdering van de clitoris (infibulatie).
Type 4: alle andere schadelijke handelingen aan de vrouwelijke geslachtsorganen om niet-medische redenen, zoals prikken, piercing, kerven, schrapen en wegbranden.

Seksuele moord
Als de clitoris van een vrouw beschadigd is, is ze feitelijk geamputeerd. Plezier in seks hebben wordt dan heel moeilijk. De gevolgen van FGM zijn ernstig en langdurig tot levenslang, zowel geestelijk als lichamelijk. Zoals eerder gememoreerd: meestal wordt de procedure uitgevoerd zonder verdoving en door traditionele ‘besnijders’, die geen medische opleiding hebben, laat staan hygiënische materialen. In de meest acute gevallen (type 3) overlijden meisjes aan bloedingen als gevolg van de wrede ingreep of door tetanus en/of andere infecties. Veel vaker nog lijden ze ernstige pijnen bij elke menstruatie, seks, zwangerschap en bevalling.

Onbesneden geen leven
Deze onnodige verminkingen zitten diep geworteld in de cultuur. In veel gemeenschappen wordt het gezien als eis voor een huwelijk. Zozeer zelfs dat een meisje na haar huwelijk vaak ‘teruggegeven’ wordt aan de familie, als de echtgenoot ontdekt dat ze onbesneden is, met het verzoek dat alsnog te doen. Zo’n vrouw wordt als onrein gezien. Ze kunnen niet alleen niet trouwen, het eten wat ze koken wordt niet gegeten, kleren die ze wassen worden niet gedragen, kortom: totale boycot. Zelfs tegenstanders laten hun dochters besnijden, omdat ze niet willen dat die in een sociaal isolement terecht komen.

Hervormingen
Wetgeving op dit terrein is belangrijk, maar zorgt dus niet voor directe veranderingen. Er zijn tevens voorlichting en culturele hervormingen nodig. Activisme en bewustwording over FGM stuiten op weerstand en kunnen juist ook leiden tot een toename, melden hulporganisaties die ter plekke werken. Mensen zijn nou eenmaal bang voor veranderingen, hangen aan hun eigen cultuur en vrezen de schande, sociale uitsluiting of het stigma als ze afwijken van de norm. Die angst kan sterker zijn dan de angst voor complicaties, boetes of gevangenisstraffen. Daar staat volgens Unicef tegenover dat gesprekken met mannelijke universiteitsstudenten erop wijzen dat de nieuwe generatie liever een relatie heeft met een meisje dat geen FGM onderging.

Geen sexy onderwerp
Maar ook hier in het moderne westen hebben we er een probleem mee. Op de een of andere manier vindt men het onderwerp niet prettig. Ook mijn vriendinnen draaien vaak hun hoofd weg en kijken me vies aan als ik het erover heb. Naar aanleiding van een Gooisch evenement moest er een goed vrouwendoel gekozen worden voor de eventuele winst van de dag. Ik stelde voor dit naar de stichting van Nobelprijswinnaar Denis Mukwege te doen, maar mijn tafelgenotes trokken een vieze mond. Nee, Pink Ribbon was een beter doel. Immers dan kon je in je roze jurk met decolleté nog even lekker gaan ‘shinen’ op een gala, met als excuus dat je zo ontzettend maatschappelijk verantwoord bezig bent. Maar als wij hier met onze seksuele voorlichting, vrijheden en uitstekende gezondheidszorg er al moeite mee hebben dit probleem van miljoenen vrouwen werkelijk te beschouwen; hoe moet het dan zijn voor al die mensen in landen zonder dat alles? Veel ouders denken er gewoon ‘goed’ aan te doen door hun dochters te laten besnijden (verminken dus).

Dialoog
Westerse vrouwen die hier gelukkig nimmer mee te maken hebben, zouden eens in gesprek moeten gaan met landgenotes die in hun land van herkomst (of in achterafkamertjes ergens in Nederland) wel besneden zijn. Er moet een beweging op gang komen, waardoor er bewustwording komt voor dit probleem van miljoenen meisjes en vrouwen wereldwijd. Mensen die hier in wonen, kunnen met hun familieleden in hun land van herkomst dit precaire onderwerp aansnijden (naar woord in dit geval). Wij moeten er hier over gaan praten. Niet met de beschuldigende vinger, want dat heeft bewezen nog nooit gewerkt.

Educatie bis bis
Wat wel? Mobiliseren. Respect hebben voor het feit dat mensen elders andere rituelen hebben dan wij hier, maar afkeuren dat jonge vrouwenlichamen verminkt worden. De recente geschiedenis laat zien dat educatie een land naar een hoger plan kan trekken. Zie het hierboven beschreven voorbeeld van mannelijke universiteitsstudenten. Maar vooral ook beter geschoolde jonge vrouwen zorgen voor meer inkomen, betere hygiene, meer mentaal en lichamelijk zelfbewustzijn, meer anticonceptie en minder kindersterfte. Zulke vrouwen zullen hun dochters niet meer laten besnijden en vooral ook naar school sturen en zo is de cirkel rond. Als we dus ergens in moeten investeren is het in onderwijs. Want met elk jaar ontvangen onderwijs hebben meisjes later 10% tot 20% meer te besteden. (cijfers Plan International)

Alternatieven
Diverse ngo’s werken samen met besnijdsters, lokale chiefs, dorpsoudsten, religieuze leiders en andere rolmodellen om blijvende gedragsverandering te stimuleren, om zich openlijk uit te spreken voor ‘zero tolerance’ tegen het besnijden van meisjes en zo gemeenschappen officieel besnijdenisvrij te maken. Het helpt vaak om een ander (niet schadelijk) ritueel in te voeren in plaats van de FGM. Ten slotte blijft het lobbyen bij nationale en regionale overheden en bij parlementariërs om meisjesbesnijdenis strafbaar te stellen van het grootste belang. Daar kunnen wij vanuit hier ook aan meewerken.

Hoe dan?
Buiten een financiële bijdrage aan de ngo van je keuze, kun je vrijwilliger worden en je aansluiten bij een groep in de regio. Voorts: teken petities, kijk daarvoor op change.org.

Beeld: commons.wikipedia.org

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen.

Zie hier voor meer informatie!

Mijn gekozen waardering € -
Na de Pedagogische Akademie en haar studie Nederlands ging Annedieke (leeftijdloos) al heel jong lesgeven. Ze werkte op een school met veel pubermeiden die ieder hun eigen problematieken hadden. Meiden die uithuis geplaatst waren in tehuizen of pleeggezinnen, maar ook meisjes uit orthodox christelijke milieus die zover mogelijk bij ‘de echte wereld’ vandaan gehouden moesten worden. Naast Nederlands en Communicatie stortte ze zich samen met een arts van de schoolartsendienst in de 80’er jaren op seksuele opvoeding en openheid. Daardoor raakte ze al vroeg betrokken bij problematiek die we anno nu scharen onder #MeToo. Hierna werkte Annedieke 20 jaar in de wereld van radio & televisie. Ook daar kwam het onderwerp seksualiteit al snel op haar pad. Zo maakte ze de eerste TV-programma’s op de Nederlandse televisie met Goedele Liekens en produceerde ze een serie (in 6 talen uitgegeven) over psychische en fysieke aspecten van seks & relaties . Vooral de nadruk op de vrouwelijke seksualiteit werd in de 90’er jaren als zeer vernieuwend gezien. Toen aan het begin van dit millennium het internet over de wereld rolde, zag Annedieke al snel de mogelijkheden en kansen van deze snelle media,. Zo werd ze in 2006 één van Nederlandse eerste succesvolle bloggers. Momenteel schrijft ze als wetenschapsjournaliste en columniste voor diverse onlinekanalen en de gedrukte pers. Daarnaast houdt zij lezingen en doet ze workshops over onderwerpen die vaak te maken hebben met 'ongemakkelijke waarheden'.