Van het gifgas en de moraal

Een hek om Syrië zetten en de boel laten affikken, dat zou in ons eigenbelang zijn. Was het maar zo simpel.

Diplomatie is doorgaans het geritsel en gefluister op gladgemaaide gazons, de goedgevulde glazen in de hand. Maar dankzij de megafoon van de ongekend felle minister John Kerry klinkt de roep om militair in te grijpen in Syrië luider dan ooit. Sterker nog, elk moment kan toegeslagen worden.

De sceptici doen geschrokken hun vinger voor de mond. Psssst… stil man! Ze wijzen op de complexe situatie in het land, ja; in de regio (codewoord: wespennest) en de volkomen onoverzichtelijke risico's die een actie van het Westen met zich mee zal brengen. Militair ingrijpen zal vermoedelijk alleen maar meer slachtoffers opleveren. Het botste en daarmee meest verhelderende betoog komt van docent godsdienstfilosofie Ton de Kok.

We hebben alleen ons weloverwogen eigenbelang te dienen, beargumenteert hij: “De kranten van de afgelopen dagen lopen over van de emoties. Voor de rede is nauwelijks meer plaats. De rede zou iedere verantwoordelijke politicus influisteren: afblijven met je tengels, laat ze hun eigen problemen oplossen, zet er een hek omheen en laat het geheel gewoon uitbranden. Dat geldt voor Syrië, dat geldt voor Egypte, dat geldt en gold voor iedere brandhaard in de wereld.”

Het complete betoog is een aanklacht tegen moralistisch denken in de buitenlandse politiek.

Brandweerman

Nu is een zeker moralisme inderdaad een vaste karaktertrek van de Yank, de brandweerman van de wereld. Het is niet voor niets dat Kerry stelt dat de gifgasaanval – hij zegt nader bewijs te hebben dat deze heeft plaatsgevonden en wijst indirect het regime aan als de verantwoordelijke – een misdaad is die “niet ongestraft” zal blijven. Misdaad en straf, schuld en boete.

Toch is dit niet uitsluitend een moreel discours.

Wie de speech van Kerry beluistert, proeft daar nog iets anders in. Namelijk dat het beschermen van de internationale rechtsorde ook in ons eigen belang is. Het besproeien van een wijk met uiterst giftig zenuwgas, of met een gruwelijk biologisch wapen, is een uitzonderlijke misdaad. Het is zonder meer waar dat er al honderdduizend doden gevallen zijn in Syrië, en dat het niet uitmaakt of je omkomt door een kogel, bom of verstikking.

Collateral damage

Het verschil zit 'm erin dat chemische en biologische wapens per definitie iedereen treffen, zowel strijders als burgers, vrouwen en kinderen. Wanneer er bommen met sarin worden afgeworpen stikt iedereen en kún je het woord collateral damage niet eens meer in de mond nemen. Pure volkenmoord. Het is een massavernietigingswapen, waarvoor je de drempel bijna niet hoog genoeg kan leggen, opdat het ook nooit tegen jezelf gebruikt zal worden. En opdat je geloofwaardig blijft in je strijd tegen proliferatie. Een kwestie van veiligheid. Eigenbelang.

Vergelijk het met de criminologie: de afschrikking is gelegen in de hoogte van de straf, vermenigvuldigd met de pakkans.

Om diezelfde reden verzet ik me ook tegen geluiden als zou Obama momenteel voor een probleem staan dat hij zelf gecreëerd heeft, door vantevoren de inzet van chemische of biologische wapens te benoemen tot red line. 

Orkaan

Na de genocide in Rwanda raasde de kritiek op de passiviteit van de internationale gemeenschap als een orkaan door de krantenkolommen. Uiteindelijk leverde dat het concept van de responsibility to protect (R2P) op, die de internationale gemeenschap het recht geeft om de burgerbevolking te beschermen tegen de eigen overheid. Dus de schreeuw om een reactie zou zich sowieso opgedrongen hebben, na een aanval zoals die heeft plaatsgevonden in Ghouta.

Alleen, hoe dan? Precies hier hebben de sceptici één ijzersterk punt in handen. Want wat ga je doen, als je niet de zekerheid hebt dat een militaire actie op termijn tot minder slachtoffers zal leiden, in plaats van – Irak is een pijnlijk voorbeeld – tot méér? De grote vraag is, kortom, wat een “gepast antwoord” is, als je beide partijen liever niet ziet winnen.

Machtsdeling

Ik sluit me aan bij sceptici die verkondigen dat dit antwoord gezocht dient te worden in een politieke oplossing, hoe moeilijk en tijdrovend die route ook zal zijn. Een oplossing bovendien waarin aan de belangen van de verschillende bevolkingsgroepen tegemoet wordt gekomen, ook als dat niet automatisch vrije verkiezingen betekent, maar een machtsdeling die gepaard gaat met een zeer geleidelijk democratiseringsproces.

Noem het moreel realisme. Alles om te voorkomen dat de overwinnaars zich bloedig zullen wreken op hun voormalige kwelgeesten.

Eigenlijk is de vraag daarmee vrijwel dezelfde als vóór de gifgasaanval, namelijk wat de beste strategie is voor het Westen. En eigenlijk is het recept vrijwel gelijk gebleven, met één significant verschil: een politieke oplossing zonder al te veel gezichtsverlies voor het regime, maar dan wel geconditioneerd aan de middelen die het regime inzet tegen de eigen bevolking. Ik gok dat je met zo'n voorwaardelijkheid de grootste kans hebt om China en Rusland mee te krijgen, die weer cruciaal zijn voor een deal met Assad.

Show off

Dreigen dus. Laat de Yankees er nog wat extra druk opzetten. Daartoe kan een beetje militaire show off geen kwaad, zonder meteen echt uit te halen. Zoals president Theodore Roosevelt de essentie van diplomatie formuleerde: Speak softly, and carry a big stick. Hou die stok vooral op zak, bedoelde hij.

Te vrezen valt alleen dat, als Kerry's speech een voorbode is, Obama het omgekeerde devies gaat hanteren. 

Mijn gekozen waardering € -

Journalist en columnist. Schrijft over alwat voor zijn pen komt, van Haagse politiek tot terrorisme. Beukt er graag op los met de filosofenhamer. Classicus en volgeling van Dionysus, liefhebber van spot en ironie, slaat nooit een cappuccino af.

Geef een antwoord