Vergeleken met de discriminatie van Angela Merkel heeft de campagne tegen Annalena Baerbock een nieuwe, ongekende dimensie bereikt.

STEUN RO

Angela Merkel is een symbool geworden van het succes en de zelfverzekerdheid van vrouwen in een politieke arena die nog steeds wordt gedomineerd door mannen, zowel in Duitsland als wereldwijd. Tot een paar maanden geleden leek het vooruitzicht op een vrouwelijke opvolger zeer waarschijnlijk. Maar de aanvankelijke euforie, kort nadat de Groene Partij Annalena Baerbock als kandidaat voor het kanselierschap had benoemd, is verstomd.

In mei toonden peilingen aan dat 43% van de Duitse bevolking Baerbock als een geschikte opvolger voor Merkel beschouwde, met voorsprong op haar twee belangrijkste kanshebbers; eind augustus was dit cijfer gedaald tot 22%. Gerichte online campagnes zijn druk bezig geweest om de misstappen van Baerbock uit te buiten en de angst voor politieke verandering bij de kiezers aan te wakkeren. Deze aanvallen hebben blootgelegd hoe moderne politieke campagnes in het tijdperk van sociale media seksistische attitudes die in zowel de politiek als de bredere samenleving aanhouden, naar de oppervlakte spoelen.

Gekleineerd en betutteld

Voordat Merkel opgroeide tot een van ‘s werelds machtigste vrouwelijke politici, werd ze in de jaren negentig onderschat en gekleineerd als een vrouw uit Oost-Duitsland door een door mannen gedomineerde West-Duitse politieke klasse. Ondanks dat ze de overhand had in de strijd tussen partijen door zich vaak aan te passen aan mannelijk gedrag, had ze tijdens haar eerste algemene verkiezingscampagne in 2005 als koploper van haar partij nog steeds te maken met gendergerelateerde tegenwind.

De Christen-Democratische Unie/Christelijke Sociale Unie (CDU/CSU) begon de campagnepeiling met 48%, maar zakte op de verkiezingsdag naar een ontnuchterende 35,2%, waarmee ze een messcherpe overwinning op de zittende kanselier Gerhard Schröder veilig stelden. Zelfs toen, toen sociale media nog een verwaarloosbare factor waren, kreeg Merkel te maken met deels openlijke, deels subliminale genderdiscriminerende berichtgeving. Duitse media ontleedden Merkels uiterlijke verschijning, te beginnen met haar mondhoeken en haar kapsel en eindigend met haar inmiddels beroemde broekpakken.

Volgens Rita Süssmuth , voorzitter van de Duitse Bondsdag van 1988 tot 1998, “was er soms meer discussie over kapsel, uiterlijk, gezichtsuitdrukking, handen, enz. dan er discussie was over de inhoud. En hoe vaak kwam de vraag: kan het meisje het?”

Haar bekwaamheid werd in twijfel getrokken, zoals stereotiepe koppen uit die tijd laten zien: “Angela Merkel – een engel van begripvolle vriendelijkheid”, “Een krachtige vrouw … lijken plaveien haar weg.” In 2004 kwam de Oostenrijkse krant Die Presse tot de volgende conclusie op de vraag waarom Merkel zo’n ongepast mediaonderzoek moest ondergaan: “Omdat ze een vrouw is en uit het Oosten komt. En dat is niet het spul van politieke fantasieën die West-Duitse mannenclubs extatisch maken.”

Zelfs Merkels bijnaam, “Mutti” (mama), die nu door de meeste Duitsers liefdevol wordt gebruikt, was oorspronkelijk een  spottend  epitheton. De langzame herinterpretatie van deze bijnaam is kenmerkend voor hoe moeilijk het voor vrouwen in de politiek is om zich los te maken van verouderde rolmodellen.

Sindsdien is Merkel als overwinnaar uit de bus gekomen in vier opeenvolgende verkiezingen, op dit moment de op één na langst zittende kanselier van het land, na Helmut Kohl. Ze is een van de talloze wereldwijde rolmodellen die hebben bewezen dat vrouwen geschikte leiders zijn. In het licht van dit overweldigende bewijs van de politieke macht van vrouwen , zijn de niveaus van seksisme en desinformatie die tegen Baerbock worden gelanceerd verbazingwekkend.

Gericht vanaf dag één

Toen de Groene Partij in april Baerbock als koploper koos, deed ze dat met het vertrouwen dat de kiezers na 16 jaar Angela Merkel hun twijfels over vrouwelijke aspirant-politici hadden opgegeven. De Groenen verwachtten dat een jonge, energieke vrouw politieke verandering zou belichamen en een aantrekkelijk contrast zou vormen met de stodgy, ervaren, mannelijke kandidaten zoals Armin Laschet van de CDU en Olaf Scholz van de Sociaal-Democratische Partij (SPD). Maar kort na de aankondiging van haar kandidatuur kwamen er online stemmen op die zich afvroegen of een  moeder van twee  geschikt zou zijn voor het kanselierschap. Het is echter niet alleen haar status als moeder die Baerbock tot een ideaal doelwit maakte, vooral voor conservatieven en extreemrechtse populisten op internet: in tegenstelling tot Merkel is ze jong, politiek meer onervaren, liberaalen groen .

Bovendien stelde Baerbock zichzelf bloot aan kritiek door ongedwongen fouten te maken. Valse verklaringen in haar cv, vertraagde aangiften van aanvullende inkomsten en vermeend plagiaat in haar in juni gepubliceerde boek zorgden voor extra munitie voor haar tegenstanders. De titel van haar boek, ‘Nu. How We Renew Our Country’, en de kritiek waarmee ze wordt geconfronteerd, weerspiegelt het huidige dilemma van de Groenen. Voordat Baerbock zelfs maar een nieuwe, innovatieve beleidsaanpak met klimaatbescherming als middelpunt aan de kiezers kon communiceren, was de publieke aandacht al verlegd naar haar tekortkomingen.

Hoewel een deel van de schuld bij Baerbock zelf ligt, is een gebrek aan evenredigheid van kritiek op haar in tegenstelling tot andere deelnemers aan deze verkiezing duidelijk. Al meer dan een jaar doemt er beschuldigingen op rond haar mededinger voor de functie van kanselier, Olaf Scholz. Als minister van Financiën en voorzitter van de Federale Financiële Toezichthoudende Autoriteit wordt hij ervan beschuldigd het  grootste boekhoudschandaal  in de geschiedenis van de Bondsrepubliek Duitsland rond Wirecard AG, een betalingsverwerker en financiële dienstverlener, niet te hebben voorkomen. Gelukkig voor Scholz krijgen nog steeds onbeantwoorde vragen over het schandaal weinig media-aandacht, deels vanwege de complexiteit van de kwestie, waardoor het moeilijker wordt om tot hapklare nieuwsberichten te destilleren.

Armin Laschet, de kandidaat van de CDU voor het kanselierschap en minister-president van de deelstaat Noordrijn-Westfalen, moest tijdens de COVID-19-crisis door ruwe wateren navigeren. De deelstaatregering gebruikte ondoorzichtige procedures om een ​​contract voor beschermende jassen ter waarde van € 38,5 miljoen ($ 45,6 miljoen) toe te kennen aan de fabrikant van luxemode  van Laack , een bedrijf dat banden heeft met de zoon van Laschet. Laschet kreeg ook kritiek vanwege zijn goedgehumeurde verschijning tijdens een bezoek aan gebieden die werden getroffen door overstromingen waarbij in juli zeker 189 doden vielen. Daarnaast werd ook hij beschuldigd van plagiaat vanwege verdachte passages in een in 2009 verschenen boek.

Hoewel de misstappen van Scholz, en vooral Laschet, niet onopgemerkt zijn gebleven door de media, het publiek en politieke tegenstanders, erkent Lothar Probst, een onderzoeker aan de Universiteit van Bremen, een systematisch karakter in de kritiek waarmee Baerbock te maken heeft. In een interview met het Duitse persbureau vermoedde hij: “Haar geloofwaardigheid, respectabiliteit en autoriteit worden ondermijnd, ze wordt afgeschilderd als slordig. … Een jonge, stedelijke slimme vrouw [wordt] opnieuw harder aangepakt dan haar concurrenten.”

Zelfs voordat de blunders van Baerbock in de schijnwerpers stonden, bevond ze zich in de vuurlinie. Samenzweringstheorieën doken op, wat suggereerde dat Baerbock een marionet was van  George Soros  en een voorstander van de “great reset”-samenzwering. Desinformatie over Baerbock was ook op geslacht gebaseerd. Collages van geseksualiseerde afbeeldingen circuleerden snel, waaronder deepfake-foto’s die via de messenger Telegram werden verspreid.

Dergelijke desinformatie is in belangrijke mate afkomstig uit extreemrechtse kringen. In 2019, volgens de federal criminal Police office , 77% van de geregistreerde haatberichten was toe te schrijven aan het centrumrechtse en extreemrechtse politieke spectrum. Volgens politicoloog  Uwe Jun , van de Universiteit van Trier, zijn vrouwelijke politici van groene partijen het primaire doelwit voor rechtse aanvallen en desinformatie, omdat onderwerpen als klimaatbescherming en emancipatie passies aanwakkeren en politiek rechts mobiliseren.

Wereldwijde bezorgdheid

De politieke tegenstanders en critici van Baerbock ontkennen onevenredige kritiek en beweren dat ze had moeten weten waarvoor ze had getekend; verkiezingscampagnes zijn immers niet voor angsthazen, vooral niet als ze als koploper in de race zijn. Toch bewijzen statistieken dat haat jegens vrouwelijke politici in Duitsland alledaags is. Een onderzoek door Report München toonde aan dat 87% van de geïnterviewde vrouwelijke politici bijna dagelijks te maken kreeg met haat en bedreigingen; 57% hiervan waren seksistische aanvallen.

Deze resultaten zijn in lijn met internationale studies. In een rapport uit 2019 “#ShePersisted. Women, Politics & Power in the New Media World’, onder leiding van Lucina di Meco en Kristina Wilfore, werden 88 vrouwelijke leiders wereldwijd geïnterviewd, van wie de meesten ‘bezorgd waren over de alomtegenwoordigheid van gendergerelateerd misbruik’. De studie concludeerde: dat “een nieuwe golf van autoritaire leiders en onliberale actoren over de hele wereld gendergerelateerde desinformatie en online misbruik gebruiken om terug te dringen tegen de vooruitgang die is geboekt op het gebied van vrouwen- en minderheidsrechten.”

Een recent onderzoek van januari, “Malign Creativity: How Gender, Sex, and Lies are Weaponized Against Women Online”, door het Woodrow Wilson International Center, toont ook aan dat 12 van de 13 ondervraagde vrouwelijke politici online te maken kregen met gendermisbruik. Negen van hen waren aan de ontvangende kant van gendergerelateerde desinformatie, die racistische, transfobe en seksuele verhalen bevatte, waarbij de laatste de meest voorkomende was.

Zestien jaar zijn verstreken tussen de eerste campagnes van Angela Merkel en Annalena Baerbock voor het kanselierschap. Vandaag de dag hebben vrouwen die streven naar macht nog steeds te maken met wantrouwen en genderdiscriminerende vooroordelen. Merkel moest haar mannetje staan ​​in een door mannen gedomineerde omgeving waar ze werd onderschat en vaak minachtend werd behandeld. Maar vergeleken met Merkel heeft de campagne tegen Baerbock een nieuwe,  ongekende  dimensie bereikt. Merkel, die kinderloos, uiterlijk onopvallend en politiek conservatiever is, vormde minder een doelwit voor conservatieve, mannelijke tegenstanders dan de jonge, moderne en progressieve Baerbock.

Bovendien hebben de tegenstanders van Baerbock in 2021 effectievere instrumenten om gendergerelateerde desinformatie op sociale media te verspreiden. Terwijl desinformatie gericht is op zowel mannelijke als vrouwelijke politici, worden vrouwen meer getroffen. Het is bedoeld om  de geloofwaardigheid van vrouwen en hun kansen op electoraal succes te  ondermijnen en toekomstige generaties vrouwen te ontmoedigen een politieke carrière na te streven. Duitse vrouwelijke politici moeten in gedachten houden dat dergelijke desinformatie wordt verspreid door vervormde, niet-representatieve groepen die niet de sociale vooruitgang weerspiegelen die door de jaren heen is geboekt.

Op dit specifieke moment lijkt het onwaarschijnlijk dat Baerbock het kantoor van de kanselier zal betreden zoals Merkel in 2005 deed met de kleinste marges. Toch is de race nog lang niet voorbij, met nog bijna een maand tot de verkiezingsdag. Baerbocks recente optreden in de eerste van drie tv-debatten bewijst dat ze niet klaar is om het veld te verlaten voor (online) campagnevoerders die gendergebaseerde vooroordelen en desinformatie verspreiden. Ondanks peilingen waarin Scholz werd uitgeroepen tot winnaar van het debat, nipt voor Baerbock, presenteerde ze zichzelf als een modern en sociaal-ecologisch alternatief voor haar beide concurrenten en richtte ze de aandacht op beleid weg van haar persona en geslacht..

Image by Gerd Altmann from Pixabay

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen.

Zie hier voor meer informatie!

Mijn gekozen waardering € -