Verhaal van 4.000 woorden geen uitzondering in Guatemala

Onlangs bezocht ik de redactie van Plaza Pública in Guatemala-Stad. De nieuwssite is vandaag precies drie jaar oud.

Als een nieuwswebsite binnen zes maanden na oprichting op de radar van Julian Assange verschijnt, dan doet de redactie kennelijk iets goed.

In 2011 zocht WikiLeaks wereldwijd mediapartners om geheime diplomatieke post uit de VS mee te delen. In Guatemala koos de klokkenluiderssite niet voor het zestig jaar oude dagblad Prensa Libre of het in 1996 opgerichte kritischere El Periódico. De gelukkige ontvanger van bijna duizend gelekte documenten afkomstig van de Amerikaanse ambassade in Guatemala was de piepjonge online krant Plaza Pública. Het eerste artikel gebaseerd op deze documenten verscheen in augustus 2011 – Plaza Pública bestond toen net een half jaar. De site is vandaag precies drie jaar oud.

Succes

Het zegt iets over het succes van Plaza Pública, maar ook over de reputatie van de Guatemalteekse traditionele pers. Hoewel directe staatscensuur tegelijk is opgehouden met de burgeroorlog in 1996, zijn er nog diverse machten die impliciet druk uitoefenen op de pers. “Er is een economische afhankelijkheid van het bedrijfsleven, die een bepaalde ideologie voorstaat”, zegt hoofdredacteur Enrique Naveda van Plaza Pública. Wanneer een redactie al te kritisch over een bedrijf schrijft, moet de advertentieafdeling van die krant vrezen voor inkomsten van dat bedrijf.

Dat probleem heeft Plaza Pública niet. Er staan geen advertenties op de site, wier naam publiek plein betekent. De organisatie leunt voor zestig procent van zijn inkomsten op de hoofdstedelijke Universiteit Rafael Landívar. De overige inkomsten haalt het binnen via fondsenwerving, vooral van de Nederlandse ontwikkelingsorganisatie Hivos en de Open Society Foundations van miljardair George Soros.

Groene campus

De redactie – nog geen twintig man, voornamelijk twintigers en dertigers – huist op de campus van de universiteit, in een gebouwtje dat iets weg heeft van een Alpijnse blokhut. De groene campus is een oase van rust vergeleken met de rest van het hectische Guatemala-Stad.

Plaza Pública probeert voorbij de waan van de dag te kijken, zegt de hoofdredacteur. “We willen niet zoals alle andere media dezelfde politieke agenda volgen. We interesseren ons in sociale conflicten, die in Guatemala vaak te maken hebben met bedrijven die grondstoffen willen delven ten koste van het milieu en de inheemse bevolking”, aldus Naveda.

Bijna de helft van de inwoners van Guatemala is inheems en bevindt zich meestal aan de onderkant van de samenleving. “We willen ruimte geven aan mensen die je anders niet hoort.”

Hoor en wederhoor

Ook probeert Plaza Pública de journalistieke standaard in het Centraal-Amerikaanse land te verhogen. In een artikel waarin de site beschrijft dat multinational Del Monte een vermeende drugshandelaar zou hebben ingeschakeld om vakbondsleden te intimideren, wordt ook de 'narco' in kwestie om een reactie gevraagd. Hoor en wederhoor.

Angst voor de machtige drugskartels hebben ze niet, maar dat komt omdat ze in de hoofdstad relatief beschermd zitten, zegt redactiechef Alejandra Gutiérrez Valdizán. “Bedreigingen zijn vooral een probleem voor de lokale journalisten die in de buurt wonen van de narco's”, zegt Gutiérrez.

De site staat bekend om zijn onderzoeksjournalistiek en de redacteuren krijgen daarvoor de ruimte. Verhalen van vierduizend woorden zijn geen uitzondering, vertelt Naveda. “We hebben wel eens een verhaal gehad van 15.000 – of nee, 33.000 woorden.” (Ter vergelijking, dit artikel telt 600 woorden.)

Lezers

De gemiddelde lezer lijkt die lange artikelen te waarderen; hij brengt ruim acht minuten op de site door, volgens Naveda de langste leestijd van alle media in Guatemala. Maandelijks bezoeken 100.000 mensen de site. Hoewel weinig mensen thuis een computer hebben, krijgen steeds meer Guatemalteken toegang tot internet via smartphones.

Veel lezers op het platteland, wiens inwoners minder goed opgeleid zijn, heeft Plaza Pública “helaas” nog niet. “Onze artikelen zijn geen gemakkelijk leesvoer”, erkent Navena. Om toch de lager opgeleide bevolking te informeren, verschijnt er geregeld een podcast met een versimpelde versie van de verhalen.

Een kortere versie van dit artikel verscheen eerder in NRC Handelsblad.

Mijn gekozen waardering € -

In de afgelopen jaren zijn superhelden de favoriete hoofdpersonen van veel Hollywood-filmmakers geworden. Maar wie zijn de bedenkers van de helden die iedereen kent en hoe opereren de uitgeverijen die de personages bezitten?ΠPeter Teffer interviewt stripmakers en analyseert de economische en culturele impact van de superheld.