Deze week werd bekend dat nog altijd vier op de tien vrouwen te maken krijgt met zwangerschapsdiscriminatie. Vrouwen weten meestal niet wat hun rechten zijn en waar ze terecht kunnen met vragen. Verloskundigen kunnen daarin een belangrijke rol spelen. “Ik vraag nu altijd naar het werk van mijn cliënten.”

STEUN RO

“Het was een drukke periode op mijn werk toen ik een miskraam kreeg. De reactie van mijn baas: ‘Kun je niet tot na de kerstdagen wachten met de curettage?’”

Dit citaat komt uit het kwalitatieve onderzoek dat Julia van Alff. In het voorjaar van 2020 deed de student verloskunde onderzoek naar de ervaringen van vrouwen met het fenomeen ‘zwangerschapsdiscriminatie’. Hoofdvraag van het onderzoek: hoe ervaren vrouwen zwangerschapsdiscriminatie en wat is de rol van de verloskundige daarin?

Ruim 40%
Zwangerschapsdiscriminatie is discriminatie vanwege een zwangerschap of moederschap. Ruim 40% van de moeders krijgt hier op de arbeidsmarkt mee te maken, zo blijkt uit onderzoek van het College voor de Rechten van de Mens. Duidelijke voorbeelden van zwangerschapsdiscriminatie zijn:

– Contract wordt niet verlengd terwijl de baan wel beschikbaar is.

– Geen salarisverhoging door de zwangerschap.

– Niet terug kunnen in eigen functie na de bevalling.

– Verlofdagen als vakantiedagen moeten opnemen of voor bezoek van arts/verloskundige vakantiedagen opnemen.

Bespreekbaar maken
Uit het onderzoek van Van Alff blijkt dat aanstaande moeders verwachten dat de verloskundige zwangerschapsdiscriminatie bespreekbaar maakt en kan verwijzen naar andere hulpverleners of instanties. “Veel vrouwen kennen hun rechten op de werkvloer niet of weten niet waar ze terechtkunnen als die worden geschonden,” zegt bedrijfsdoula Ina Heijnen, opdrachtgever van het onderzoek. “Julia benaderde mij omdat ze op social media had gezien dat ik me met dit thema bezighoud. Zij wilde onderzoek doen naar hoe zwangere vrouwen zwangerschapsdiscriminatie ervaren en zocht een opdrachtgever. Ik heb toen de vraag ‘wat is de rol van de verloskundige?’ aan haar onderzoek toegevoegd.”

Rol in bewustwording
In haar eigen praktijk merkt Heijnen dat vrouwen vaak achteraf denken: waarom heeft niemand me dit verteld? “Ze herkennen de discriminatie vaak niet als het ze overkomt, ook omdat ze hun rechten vaak niet goed kennen.” De verloskundige kan een rol spelen in de bewustwording, vindt Heijnen. “Ze hoeft geen begeleiding te geven, maar kan wel vragen stellen en een gids zijn bij problemen. Verloskundigen krijgen immers vrijwel alle zwangeren te zien, maar krijgen bovendien te maken met de gevolgen van zwangerschapsdiscriminatie, omdat die een negatieve invloed kan hebben op de zwangerschap en de baby. Denk aan te zwaar of gevaarlijk werk moeten blijven doen, geen extra rustpauzes krijgen, verplicht worden om nachtdiensten te blijven draaien. Maar ook stressvolle situaties zoals nare opmerkingen, het niet verlengen van een contract of het mislopen van een promotie hebben een behoorlijke impact op een zwangerschap.”

Niet oplossen, wel bijdragen
Volgens Heijnen kan zwangerschapsdiscriminatie heftige consequenties hebben op alle facetten van het leven; lichamelijk, emotioneel en financieel. Ze vindt het schrijnend dat het zo’n individueel probleem is, en dat vrouwen het ook vaak zo voelen. “Terwijl dit een maatschappelijk probleem is. Je moet werken alsof je niet zwanger bent, dat is wat veel werkgevers nog steeds verwachten. Maar er zijn gewoon wetten waar werkgevers zich aan moeten houden. Als verloskundige kun je dat niet oplossen, maar je kunt wel een positieve bijdrage leveren.”

Nooit van gehoord
“Voor de onderzoekster waren de verhalen van de vrouwen die ze heeft gesproken een eye opener,” vertelt Heijnen. “Ze had er tot haar verbazing in haar opleiding nog nooit iets over gehoord.” Ook verloskundige Carlaine Lenders, die twee jaar geleden afstudeerde, denkt dat er in de opleiding voor verloskundigen meer aandacht aan het onderwerp besteed zou mogen worden. “Ze kunnen nooit alles in de opleiding stoppen, en soms kom je er pas tijdens het werk achter hoe relevant iets is. Dan heeft het niet zo veel zin om het in de opleiding al heel uitgebreid te behandelen; dat blijft op dat moment waarschijnlijk toch niet hangen. Het zou wel prettig zijn als je er al een keer iets over hebt gehoord. Dan weet je het bestaan ervan en kun je er op een later moment nog eens een training over volgen.” Heijnen: “Ik heb inmiddels een gastcollege gegeven in Rotterdam en Maastricht.”

Vraag hoe het gaat op het werk
Lenders volgde dit jaar de pilot van de training die Heijnen ontwikkelde om verloskundigen te helpen herkennen welke situaties onder zwangerschapsdiscriminatie vallen. De training is door de KNOV geaccrediteerd. Het belangrijkste advies dat Heijnen verloskundigen geeft in haar training: vraag vrouwen hoe het gaat op hun werk. “Het helpt al heel erg als je er bewust naar vraagt in een consult, en dat hoeft niet direct diepgaand te zijn, want ik weet dat de consulten kort zijn en dat verloskundigen al een heleboel moeten. Maar als je één of twee simpele vragen stelt en wat extra informatie geeft, dan denk ik dat je echt een groot verschil maakt.”

Meer kennis, meer betekenen
Lenders had voordat ze de pilot van de training volgde wel eens van zwangerschapsdiscriminatie gehoord, maar wist er te weinig van om er echt op door te vragen. “In de praktijk kwam het weinig aan bod, zowel vanuit de cliënten als vanuit mijzelf.” Dat veranderde na het volgen van de training. “Omdat ik er nu meer kennis over heb, voel ik dat ik meer voor mijn clienten kan betekenen.” Ze vindt dat ook zeker een rol die haar als verloskundige past. “Omdat het probleem samenhangt met de zwangerschap, en wij ook te maken kunnen krijgen met bepaalde effecten in de zwangerschap, of bij de baby, die er het gevolg van zijn.’’ Lenders noemt voorbeelden van harde buiken tot aan depressie. “Het is eigenlijk jammer dat zulke dingen gebeuren, puur omdat vrouwen op het werk niet krijgen waar ze recht op hebben.”

Wijzen op rechten
“Ik vraag nu altijd naar het werk van mijn cliënten,” zegt Lenders. “Halverwege de zwangerschap komt dan vaak naar voren dat het toch wel pittig wordt, en dan kan ik daar op doorvragen. Als dan bijvoorbeeld blijkt dat ze fysiek tegen dingen aanlopen die hun werkgever hen verplicht, maar die ze eigenlijk niet meer aankunnen, wijs ik ze op het recht dat ze in principe 1/8 van de werktijd minder zouden mogen werken.” Ook vertelt Lenders vrouwen dat ze recht hebben op een preventief gesprek met de bedrijfsarts. “In zo’n gesprek kun je alvast vooruitlopen op het verdere verloop van de zwangerschap en samen naar oplossingen zoeken voor eventuele problemen.”

Bezwaard voelen
Veel vrouwen vinden het vervelend richting hun werkgever dat ze zwanger zijn en daardoor voelen ze zich bezwaard als er een keer iets aan de hand is, merkt Lenders in de praktijk. “Ze durven dan niet aan de bel te trekken.” Wat ook gebeurt is dat vrouwen uit zichzelf vakantiedagen opnemen voor zaken waarvoor ze wettelijk recht op verlof hebben, vertelt Heijnen. Uit de reacties die Lenders krijgt maakt ze op dat er nog veel onwetendheid heerst bij zwangere vrouwen als het gaat om hun rechten op het werk. “Omdat ik als verloskundige uitstraal ‘dit is echt wel iets serieus waar je iets mee mag,’ merk ik dat ze zelf ook meer het gesprek op het werk aan durven te gaan. Ook omdat ze nu weten dat ze in hun recht staan.” Werkgevers zijn zelf ook niet altijd op de hoogte van de regels, hoort ze terug van haar cliënten. “Begrijpelijk,” zegt ze, “er zijn zo veel regels waar je je als werkgever aan moet houden.” Des te leuker was het voor haar om te horen dat de leidinggevende van een van haar cliënten zich ook was gaan verdiepen in de materie, naar aanleiding van een gesprek dat Lenders met haar cliënt had gehad.

Samen tot goede oplossing komen
Een andere cliënt van Lenders zou een nieuwe functie binnen het bedrijf krijgen, maar die belofte werd teruggetrokken toen bleek dat ze zwanger was. Na een gesprek met Lenders is deze cliënt met haar leidinggevende en de bedrijfsarts in gesprek gegaan, en die twee hebben daarna ook nog onderling contact gehad. “Haar leidinggevende weet daardoor inmiddels dat hij haar de nieuwe functie niet kan weigeren alleen maar op basis van haar zwangerschap. Door het bespreekbaar te maken, konden ze samen tot een goede oplossing komen.”

Verschil maken
Het liefst zou Lenders haar cliënten in een preconceptieconsult al informatie geven over zwangerschapsdiscriminatie. “Zodat ze dan al meteen met de bedrijfsarts in gesprek kunnen gaan over hoe een eventuele zwangerschap samen kan gaan met het werk dat ze doen.” Helaas komen er nauwelijks mensen op preconceptieconsult. Het zou daarom mooi zijn als er meer algemene voorlichting over of media-aandacht voor dit onderwerp zou zijn, vindt ze. Heijnen is dit met haar eens. “Er zijn nog veel te veel vrouwen die zich er niet van bewust zijn dat ze worden gediscrimineerd omdat ze zwanger zijn. Als verloskundige kun je in dit soort situaties dus echt het verschil maken.”

Image by Concord90 from Pixabay

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen.

Zie hier voor meer informatie!

Mijn gekozen waardering € -