Waarom gaat het roer niet rigoureus om in de krantenjournalistiek, juist nu de schepen zinken? Een interview met mezelf, in een poging de situatie te verklaren.

STEUN RO

Voor u verder leest: dit stuk is niet bedoeld om het nest waarin ik ben opgegroeid te bevuilen, maar wel om de discussie te openen, om vragen op te werpen. Want ik, dertien jaar ervaring in de krantenwereld, verbaas me hogelijk.

Zullen mediabedrijven zich wel eens afvragen: moeten wij niet een Steve Jobs-type in huis halen? Iemand die tegen de stroom ingaat, die rechts gaat terwijl iedereen links roept. Gisteren was zijn vijfde sterfdag, maar in de afgelopen vijf jaar hebben kranten en tijdschriften nauwelijks aan ‘anders denken’ gedaan, terwijl daar alle reden toe was. Sterker, het conservatieve denken heerst nog altijd. Waarom al die dure redactieruimtes (waar de tijd van tipgevers die langskomen passé is) en niet lekker werken op een werkplek of in de kroeg, waar je en passant ook nog eens nieuws hoort?

Video

Typerend voorbeeld uit de praktijk: op de redactievergadering wordt ’s morgens eerst lang en breed overlegd hoe de krant moet worden gevuld en pas in de laatste paar minuten komt video aan bod. ,,Oja, verdorie, we moeten eigenlijk ook nog een filmpje maken.” Hoe je op die geforceerde manier een bepaald kwaliteitsniveau kunt handhaven (laat staan een –injectie kunt realiseren) is me een raadsel.

Digital first, waar kranten zo mee schermen, dan? No way, hooguit in theorie. In praktijk willen journalisten vooral hun primeur bewaren voor de krant. Alles eerst op internet gooien is nog een brug te ver, hoezeer het ook wordt beleden. Print blijft core business, online wordt er nog altijd bij gedaan, ‘gewoon omdat het moet’. Verdienmodellen zijn nog niet gevonden. Bij gebrek aan lef om daarin te investeren gaat iedereen door volgens de waan van de dag, zijn we ’s avonds kapot na weer de zoveelste sprint, en blijven bovenal structurele veranderingen (lees: innovaties) uit. Enige verandering is dat de krant met de helft minder mensen wordt gemaakt, maar dat geheel terzijde.

Andere redders in nood?

Dagbladen zouden niet alleen een Steve Jobs moeten omarmen, maar ook zeer zeker een type als Johan Cruijff. Iemand met aanvalsdrang in plaats van met het enige doel de bal tegen te houden. Iemand die het niet zou tolereren dat kranten lafjes zouden verdedigen en uit bezuinigingsoogpunt kopij van elkaar zouden overnemen. Dit soort kannibalisme zou Cruijff met de grond gelijk hebben gemaakt. Hij zou daarnaast zijn troepen bij elkaar houden, en de verzorger of masseur (lees: de freelancer) net zo belangrijk maken als de elf basisspelers (lees: de mensen in loondienst). Dit alles met het idee: teamspirit maakt de prestatie.

Johan Cruijff
Johan Cruijff

Waar is de strategie, de visie?

Die lijkt –net als de lezers- te zijn verdwenen. Het aantal abonnees loopt nog steeds flink terug, waarmee lezers een signaal afgeven het niet eens te zijn met het aanbod (of daar in ieder geval niet voor te willen betalen). Intussen blijven kranten stijfkoppig vasthouden aan de hooghartige gedachte: wij bepalen wat goed voor u is, en dus wat u op papier krijgt. Zeker, er zijn pogingen gedaan om de aloude krantenabonnee terug te winnen of zelfs nieuwe doelgroepen aan te boren. Maar het zijn niet meer dan losse flodders of al bij voorbaat kansloze exercities gebleken.

Neem augmented reality. De Telegraaf pronkte er een aantal jaren geleden mee op de voorpagina. Prachtig. Vernieuwend. Een foto die met behulp van je smartphone veranderde in een filmpje. Ik maakte een hupje van opwinding. In een begeleidend stukje werden lezers warm gemaakt: augmented reality, daar zouden ze meer van horen. Het gevolg: angstvallige stilte. Tot vandaag.

Zeer goedkope of zelfs gratis proefabonnementen, ook zoiets. Denken kranten werkelijk dat daardoor mensen dan opeens WEL een langjarige relatie aangaan? Hebben ze zich wel eens afgevraagd waarom mensen zich wèl bij Blendle aansluiten? En: hoeveel mensen zullen er zijn die telkens van proefabonnement naar proefabonnement hoppen? Tel uit je winst verlies.

Zet een jongere in de hoofdredactie

Bij kranten worden de hoogste posities bezet door (vooral) oudere mannen. Want: ervaring. Maar wat is dat nu nog waard? Jonge journalisten van –laten we zeggen in de twintig of begin dertig- zie je niet. Denkfout van jewelste! Stel ze aan als adjunct! Want juist in deze snel veranderende tijd heb je behalve ervaring iemand nodig die voeling heeft met de maatschappij. Die trends ziet en ernaar handelt, of, helemaal mooi, een beetje vooruit kan kijken. Die snapt dat iedereen op whatsapp zit en het voor nieuwstips essentieel is om een tiplijn te openen. Je wil immers de drempel zo laag mogelijk houden, toch? Overigens heb ik nooit begrepen waarom op veel sites het colofon, met telefoonnummers van redacties, zo extreem moeilijk te vinden is, maar dat terzijde.

Weg met dagelijkse krant 

Kranten zitten nog veel te veel in hun eigen belevingswereld. In die cocon denken ze een belangrijke rol te spelen, het gesprek van de dag te kunnen bepalen. Die tijd is echter voorbij. Vlinders zijn al lang uitgevlogen, om furore te maken op Youtube, waar sommigen goud geld verdienen. Waarom zou een krant elke dag moeten uitkomen? Nu de laatste zondagkrant die we hebben verdwijnt, wordt het tijd om ook dinsdag en donderdag geen krant meer te drukken. Mijn idee: maak online bigger than big. En knuffel de bezoeker, neem hem of haar serieus. Zomaar een idee: ga live op Facebook bij een groot nieuwsfeit, als Muhammad Ali is overleden bijvoorbeeld. Vraag de bezoekers wat ze willen weten over de bokslegende. Zodat journalisten, in opdracht van de lezer/internetbezoeker, meteen aan de slag kunnen gaan. Dan pas krijg je echt een Volkskrant!

Lichtpuntjes?

Andersdenkenden zijn spaarzaam. Denk aan de  zijn de mannen van Blendle. Hoewel, helemaal nieuw is hun format niet. Ik herinner me dat ik vroeger met Lexis Nexis werkte toen ik op de School voor de Journalistiek (met hoofdletters, jawel) zat, zestien jaar geleden. Crossmediale journalistiek was destijds al het mantra. Gelijk kregen ze, daar in Zwolle. Maar een echte Steve Jobs is er niet uit voortgekomen.

Lexis Nexis, de vroegere Blendle
Lexis Nexis, de vroegere Blendle
info@pieterbuss.nl'
    Avontuurlijke en sportieve freelancer, eigenaar van Busy with News en Underdog Spots & Spots, schrijft vooral over onderbelichte sporten en bestemmingen