Heb je een briljant idee, zegt die collega met die haren uit zijn oren: “Dat hebben we in 1972 ook al eens geprobeerd en dat werd niks”. Wil je brainstormen over een waanzinnig mooi nieuw concept, lopen je gesprekspartners slechts te miepen over de kwaliteit van de automatenkoffie. Ja, het is voor leuke mensen geen feest in de kantoortuin. Professioneel buttkicker Jan Dijkgraaf helpt je met tien praktische tips je creativiteit te bewaren in een omgeving vol sneuneuzen.

STEUN RO

1  Elimineer de ergste zeikerds

Soms kom je er niet onderuit dat je met anderen, samen, dus niet alleen (ik vind het zelf ook een heel eng experiment…) creatief moet zijn. Onmogelijk is het niet, maar voorwaarde is wel dat je nooit en te nimmer zaken doet met de ergste zeikerds. Dus die ontzeg je de toegang tot jouw kostbare tijd. Hoe je ze herkent? Aan, op het oog, witte sokken, sandalen en ruitjesoverhemden. Of, meer inhoudelijk, aan zinnen die beginnen met: “ja, maar…”, “vroeger…” en/of “toen jij hier nog niet werkte…”. Gasten die dit zeggen (en die vast ook uit hun straatje stinken), zijn er slechts op uit je te saboteren. Stuur ze weg! Desnoods door ze bij elkaar te zetten in een subgroepje (waar niks zinnigs uit komt, maar dat zal jou worst wezen).

2  Maak handig gebruik van de klok

Om creatief te zijn, moet je focussen. Niks alles loslaten, holistisch denken en een helikopter huren om er boven te gaan hangen, maar zeer scherp focussen. Er is een probleem, je zoekt de oplossing. Da’s een kunstje dat weinigen echt beheersen, maar je kunt het wel leren. Door ook de klok in te schakelen. Namelijk: door jezelf een strakke deadline op te leggen. Als je dat niet doet, krijgt je probleem geen urgentie. Hoe vaker je jezelf dwingt om vóór een bepaald moment een oplossing te hebben voor een kwestie, hoe makkelijker het wordt. De klok is in nog een opzicht nuttig: als je met halve ambtenaren creatief moet zitten wezen. Doe dat dan na (hun) werktijd. Dan ben je snel van ze af, want dan moeten ze naar de warme prak.

3 Kies de lekkerste kersen uit

Bij creativiteit gaat het niet om kwantiteit. Dus hoef je geen ellenlange lijsten met briljante ingevingen te maken. Dat lijkt indrukwekkend, maar wat heb je er uiteindelijk aan? Liever één werkelijke gouden vondst bedenken en een beetje uitwerken dan indruk willen maken met een hele berg letters. En als je leiding geeft: vraag de deelnemers aan een brainstorm naar hun beste een of twee ideeën, verzamel de rest hooguit voor de vorm aan het eind van papier (en kijk dat op een rustig moment even door, want wie weet hebben ze zelf niet de gave des onderscheids). Cherry picking geldt trouwens ook voor mensen. Als je moet brainstormen met een groep (kan ook goed zijn voor de groep, zeg maar), doe het dan buiten de kantoortuin en -tijden op een stimulerende plek. En alleen met de leuke mensen, natuurlijk. Dus verzin een list waarmee je de rest zonder al te veel gezeik de carpaccio kan onthouden…

4 Bedenk alle bezwaren al zelf

Als jij iets knaps hebt bedacht, wat is dan standaard de reactie van degene aan wie je het vertelt? Krijg je tien klappen op je schouders, een zoen op je wang (same sex) of mond (other sex) en een bonus van een mille of tien? Of krijg je, ik noem maar wat, een ellenlange lijst te horen van redenen waarom het echt een waanzinnig slecht idee is waar je nu weer mee komt? Ik wed dat het laatste vaker voorkomt. En da’s irritant. Heel irritant. Dus wees dat voor. Als je echt denkt een klompje goud in handen te hebben, bedenk dan alle bezwaren die er tegenin te brengen zijn. En vooral: hoe je ze gaat weerleggen. Menig geniaal idee sterft in schoonheid omdat de Bezwaarmakers de Bedenkers murw beuken met hun negativisme. Daar moet je, om het in wielrentermen te zeggen, even op en over.

5 Gebruik de omkeertechniek

Als je moet brainstormen met onwillige honden of kwalitatief gehandicapten (de meeste anderen dus), dan kan het helpen om alles wat ze zeggen om te keren óf om de vraagstelling volledig ter kantelen.Eerst: alles wat ze zeggen omkeren. Heel simpel: zeggen ze ‘ja’, dan bedoelen ze ‘nee’, zeggen ze ‘nee’, dan bedoelen ze ‘ja’. Want juist dit soort mensen ziet jou graag op je bek gaan en/of gunt je het succes niet. Dus je wordt genaaid waar je bij zit – en da’s niet erg, maar dan wel door iemand van wie je het lekker vindt. Dan: de vraagstelling volledig te kantelen. Vraag naar hun sléchtste idee. Naar wat jullie vooral níet moeten doen. Het stomste wat ze ooit gehoord hebben. Dé ontslagreden qua nieuwe activiteit. Wie de minst creatieve van het hele bedrijf is. Dat soort dingen. En geloof me, dat zijn dan stuk voor stuk goede ideeën en creatieve mensen!

6 Plaats jezelf buiten de groep

Een van de belangrijkste creativiteitskillers: bij de groep (willen) horen. Echt creatieve mensen hebben de stilte en de eenzaamheid nodig (dat is gelul hoor, maar dat hoeven die anderen niet te weten). Eis als creatieveling tussen de sneuneuzen dus een eigen ruimte, zonder ramen richting kantoortuin. En niet alleen een eigen ruimte in het pand van je werkgever, maar sowieso. Het is echt waar dat je zittend op het terras van een strandtent je beste ideeën opdoet. Of in het bos. Of op de hei. Of tijdens een concert van je favoriete band. Of over de grenzen. Of op de plee, desnoods. Maar je moet er echt alles aan doen om niet je werkuren door te brengen in ‘de groep’ op ‘de kantoortuin’ zonder wandjes, waar je geacht wordt ‘te kruisbestuiven’ met die gasten met die stropdassen en schoenen met spekzolen en die vrouwen met die ‘makkelijke kapsels’. Eis, neem, krijg: De Vrijheid!

7 Lach ze vierkant eh… toe

Ik heb er een pesthekel aan als mensen die ergens goed in zijn mensen die ergens niet goed in zijn als merkwaardige schepsels behandelen. Dat kun je die kneusjes niet aandoen, vind ik. Dus moet het er toch een keer van komen dat je creatief moet zijn in een groep met minder getalenteerden, lach ze dan nóóit uit, maar altijd… toe. Gewoon vriendelijk, voorkomend, aardig. Je verliest er echt helemaal niks mee en hé… íemand moet de koffie inschenken! Maar serieus: de geniale creatief heeft het helemaal niet nodig om neerbuigend te doen. Het is altijd de subtopper die dat soort wangedrag vertoont, nooit de echte topper.

8 Beschouw het als een sport

Het nadeel van een geniale geest: hij wordt niet altijd herkend. Dus dat betekent dat zelfs het aller-, aller-, aller-, allerbriljantste idee wel eens zal kunnen stralen omdat de boven jou geplaatsten de genialiteit gewoon niet kunnen begrijpen. Jammer, doodzonde, helaas, maar: niks aan te doen (althans: niet nu en niet bij dat bedrijf). Accepteer het. Net als het voetbalteam dat 90 minuten lang veel beter is, niet scoort en in blessuretijd tegen een tegentreffer aanloopt. Ook als je verliest, is creatief zijn topsport. Echt creatieve mensen willen uiteraard wel scoren. Is dat door het bedenken van een nieuw product, dan wil je ook dat het verkocht wordt. Want de cijfers, die bepalen uiteindelijk je succes. Daarom is timing ook zo belangrijk: wat nu geniaal is, was vijf jaar geleden misschien gewoon te vroeg.

9 Deal alleen met de beslissers

In het kader van ‘het gaat om het resultaat’: verdoe je tijd niet met mensen die ‘er niet over gaan’. Als je zestien lagen onder de beslissers zit, dan is de kans klein dat jouw fraaie plannetje zonder ruis die zestien lagen doorloopt en dus is de kans klein dan jouw fraaie plannetje er door komt. (Nog even afgezien van de zekerheid dat het door een van die zestien lagen gejat wordt…) Dus? Dus moet je zaken doen met de man of vrouw die echt aan de touwtjes zit. En die zit, hipperdehip, tegenwoordig ook op Twitter of Facebook omdat dat moet van de afdeling Corporate Communications, dus die stuur je gewoon rechtstreeks je beste dingen. Scheelt hem/haar ook weer kostbare tijd.

10 Scheer je rug

Misschien wel het belangrijkste advies aan (mannelijke) creatievelingen die zich niet murw willen laten beuken door het leger van de grijze middelmaat: heb een gladde rug. Want jij bent alleen en zij zijn met velen, dus de weerstand zal maximaal zijn. Blijft je rug niet vanzelf glad: Gillette Venus Breeze! Zo doe ik het althans.