Managers hebben schoon genoeg van het wurgende keurslijf van allerlei systemen. Ondernemerschap is de remedie.

STEUN RO

“Managers hangen ergens in de hiërarchische hark van een bedrijf en balen van alle boeken, artikelen en blogs waarin management bashing de normaalste zaak van de wereld lijkt. Veel kritiek, maar oplossingen? Ho maar.” Thomas Blekman en Rosemarie Konijnenburg, auteurs van het boek Corporate Effectuation. zijn ervan overtuigd dat ondernemerschap de doorslaggevende factor is die bepaalt wie overmorgen de winnaars zijn. Daarom willen zij die veelgeplaagde managers helpen om ondernemend gedrag te stimuleren. “Wij steken in op drie niveaus: de organisatie, de manager en de medewerker. Na het lezen van onze twee boeken kun je direct beginnen om op de werkvloer plezier, humor en creativiteit terug te brengen.”

Kernkwaliteiten

De principes die aan Effectuation ten grondslag liggen zette Blekman in 2011 al uiteen in zijn eerste boek, Corporate Effectuation. Hij ontleende ze aan het werk van Saras D. Sarasvathy, die samen met Nobelprijswinnaar Herbert Simon onderzoek deed naar de expertise van entrepreneurs. Waar bestaat die expertise precies uit, en vooral: hoe kun je die leren?

Sarasvathy kwam tot vijf onderling samenhangende kernkwaliteiten:
• niet noodzakelijk starten met een vooropgesteld doel of een beoogde gelegenheid maar gewoon met wie je bent, wat je weet en wat je kent
• niet meer middelen investeren dan je wilt riskeren
• een groeiend netwerk creëren van zichzelf selecterende stakeholders die elk voor zich ook niet meer investeren dan zij zich kunnen veroorloven
• open staan voor verrassingen en ze in je voordeel benutten, ze als een nuttige toevoeging zien en niet als een te mijden obstakel
• niet wachten tot het geniale plan je in de schoot valt of passief trends volgen, maar de toekomst co-creëren met dingen die je beheerst en met partners die je zelf hebt uitgekozen

Vertaalslag

Corporate Effectuation werd goed ontvangen en sleepte zelfs een nominatie in de wacht als Managementboek van het Jaar 2012. Het werd begroet als de broodnodige vertaalslag van de kernkwaliteiten van ondernemers naar de corporate wereld. Hoe creëer ik ruimte voor innovatie zonder een oncontroleerbaar en duur vehikel neer te zetten? Hoe krijg ik mijn mensen weer pro-actief en innovatief? Wanneer meer van hetzelfde niet werkt, hoe verzinnen we dan iets nieuws zonder daarbij veel risico te lopen?

Blekman kreeg echter heel vaak de vraag hoe je die principes op een grotere schaal handen en voeten kunt geven binnen de organisatie. Daar gaat zijn nieuwe boek Orkestratie van Effectuation over: hoe zet je een veelvoud aan instrumenten zo in dat er een prachtig muziekstuk ontstaat waar mensen graag naar luisteren en aan meedoen, waar de passie vanaf spat en waarin ieder een rol van betekenis speelt.

Ont-leren

“Het enige wat managers nodig hebben is een open mindset, de nieuwsgierigheid en de wil om te ont-leren en te groeien,” denkt Konijnenburg. “Effectuation is een natuurlijke manier van doen, die we gaandeweg zijn vergeten doordat ons lineair denken wordt aangeleerd. We zijn op business schools volgestopt met causale theorieën terwijl een mens van nature geen causaal wezen is. Juist het menselijke handelen maakt de wereld zo onvoorspelbaar. Effectuation helpt mensen gebruik te gaan maken van al hun capaciteiten. Het biedt veel meer dan alleen de vaardigheden die ze nu op hun werkplek nodig hebben.”

Mensen gebruiken volgens Konijnenburg buiten hun werk veel meer en andere vaardigheden dan die lineaire. Ook binnen de organisatie zouden die nuttig kunnen of zelfs moeten worden ingezet. “Of het nu gaat om een bestuursfunctie van een sportvereniging of een andere activiteit, medewerkers zijn tot veel meer in staat dan ze nu mogen. Corporates beschikken over een immense overcapaciteit aan middelen die onbenut blijven. Ze zien ze niet – omdat ze te druk zijn met het vastspijkeren van taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden. Eeuwig zonde. En waarom? Omdat ze zoeken naar zekerheid. Zekerheid die ze zo nooit zullen krijgen omdat de wereld niet stabiel is. De uitdaging is juist om te kijken hoe je mensen verleidt meer capaciteiten in te zetten. Dat is helemaal niet zo moeilijk, want mensen doen dat maar al te graag.”

Leren van ondernemers

Managers kunnen veel leren van ondernemers die in onvoorspelbare markten opereren, stelt Blekman. “We hoeven er niet bij te zeggen dat in deze wereld bijna niets meer voorspelbaar is. Dat hoeven we alleen maar te erkennen met elkaar. Met name het topmanagement moet daarvoor de verantwoordelijkheid nemen. Gelukkig komen we steeds meer moedige managers tegen die durven toe te geven dat zij het ook niet weten. Wij stimuleren bedrijven om te zoeken naar medewerkers die het wèl weten en het juist hen ook te laten zeggen. Op dit moment moeten managers vaak alles weten en worden zij overal voor verantwoordelijk gehouden. Wij zeggen: managers hoeven niet alles te weten, als ze maar medewerkers hebben die mogen en durven zoeken naar oplossingen.”

Er zijn geen recepten voor ondernemerschap, haakt Konijnenburg in. Ook Effectuation is geen recept. “Het is een manier van denken, beslissen en handelen. Bedrijven moeten als het ware tweebenig worden. Naast de operational excellence, de efficiency en de verbetertrajecten moet er ook aandacht zijn voor vernieuwing, experimenteren, leren, ontwikkelen en realiseren. Groeien lukt je niet door wat je al doet enkel steeds beter te doen. Dat geeft een veel te nauwe focus.”

Experimenteren met resultaat

Blekman en Konijnenburg willen corporates net zo ondernemend maken als expert entrepreneurs dat zijn. Blekman: “Corporates opereren in een steeds dynamischer wordende markt waar voorspellen op basis van spreadsheets niet meer lukt. We moeten accepteren dat de wereld nooit meer stabiel en voorspelbaar wordt en dat als onze grote kans gaan zien. Het is belangrijk dat corporates andere manieren van organiseren aanleren. Effectuation maakt het leven een stuk vrolijker.”

We komen alleen maar verder als we durven te experimenteren en als we onszelf open durven te stellen voor wat we daarbij ontdekken, meent Konijnenburg. “Onze huidige manier van denken leidt tot vertraging en tot verhoogde concurrentie. Gericht experimenteren op gevoel leidt tot leren. En organisaties die sneller leren dan de concurrent zullen in onvoorspelbare markten succesvol zijn. Daarom moeten we de balans herstellen tussen accountability en learning."

Een uitgebreide versie van dit artikel werd eeerder gepubliceerd op Managementboek.nl

Pierre Spaninks is ZZP expert. Onderzoekt, spreekt, schrijft, adviseert. Elke zaterdag te horen bij BNR's ZZP Café. Elke zondag te lezen bij Reporters Online en op Quotenet. Te boeken via Speakers Academy.

Geef een reactie